BazEkon - The Main Library of the Cracow University of Economics

BazEkon home page

Main menu

Author
Kapusta Franciszek (Uniwersytet Przyrodniczy we Wrocławiu)
Title
Przeobrażenia rolnictwa polskiego w latach 2003-2013
Transformations of Polish Agriculture in the Years 2003-2013
Source
Ekonomia XXI Wieku, 2015, nr 3 (7), s. 83-99, tab., bibliogr. 31 poz.
Economics of the 21st Century
Keyword
Rolnictwo, Wspólna Polityka Rolna, Wsparcie finansowe, Dopłaty dla rolnictwa, Produktywność
Agriculture, Common Agricultural Policy (CAP), Financial support, Payments for agricultural, Productivity
Note
streszcz., summ.
Abstract
Minęło 10 lat przynależności Polski do Unii Europejskiej i objęcia polskiego rolnictwa zasadami wspólnej polityki rolnej. Taki jubileusz skłania do refleksji nad przemianami zachodzącymi w rolnictwie. Celem opracowania było: a) ukazanie wielkości środków finansowych wypłacanych rolnikom w ramach wspólnej polityki rolnej i źródeł ich pochodzenia, b) przedstawienie przemian w rolnictwie w zakresie: czynników produkcji, powierzchni upraw oraz produkcji głównych ziemiopłodów ogółem oraz na 1 mieszkańca, chowu zwierząt gospodarskich, produkcji głównych produktów zwierzęcych ogółem oraz na 1 mieszkańca, produktywności (ziemi, pracy i środków trwałych), towarowości i dochodowości (ziemi i pracy), samowystarczalności w zakresie produkcji i zużycia: zbóż podstawowych, ziemniaków, mleka krowiego, jaj kurzych oraz mięsa i podrobów. Jako okres bazowy do porównań przyjęto lata 2001-2003, tj. trzylecie przed akcesją Polski do Unii Europejskiej, natomiast ostatni okres to lata 2011-2013, ze względu na dostępność zweryfikowanych informacji statystycznych. W rolnictwie występują wahania w uprawie poszczególnych roślin, chowie zwierząt oraz produkcyjności roślin i zwierząt powodowane czynnikami przyrodniczymi i ekonomicznymi. Występują również wahania w cenach środków produkcji i samej produkcji. Przyjęcie okresów trzyletnich pozwala na wyeliminowanie rocznych wahań i uzyskanie bardziej porównywalnych wyników działalności. Polska, przechodząc na gospodarkę rynkową w latach dziewięćdziesiątych XX wieku, czyniła przygotowania do wstąpienia do UE w całej gospodarce, a szczególnie na wsi i w rolnictwie. Z chwilą wstąpienia Polski do Unii istniały instytucje i rozwiązania prawne pozwalające na przyjęcie i właściwe zagospodarowanie wsparcia finansowego kierowanego na wieś i do rolnictwa. Wsparcie to przyczyniło się do konieczności zwiększenia nakładów na rolnictwo również ze środków krajowych (współfinansowanie). Ostatecznie wzrosło dofinansowanie produkcji rolniczej z niespełna 9% w okresie preakcesyjnym do 60% w latach 2009-2010. Środki na dopłaty bezpośrednie i uzupełniające kierowane do rolników stanowią ok. 61% wszystkich środków kierowanych przez UE na obszary wiejskie. Ponadto Polska uzyskała bez barier celnych dostęp do unijnego rynku, co skutkuje coraz większymi obrotami, jeśli chodzi o produkty, i wzrostem nadwyżki handlowej. Środki finansowe otrzymywane przez rolników, organizacja rynku rolnego i infrastruktura prawna stymulują wielorakie przemiany w rolnictwie polskim, a główne z nich to: -- zmiany w czynnikach produkcji; zmniejszanie zasobów ziemi rolniczej i wzrost środków kapitałowych oraz zmiany ich struktury (zmniejszenie udziału budynków i budowli i wzrost udziału maszyn, urządzeń i środków transportowych). Zasoby pracy wykazują dużą stabilność co do ilości z powodu małych możliwości ich zagospodarowania w działalności pozarolniczej, natomiast zmienia się struktura tych zasobów: wzrost udziału ludzi młodych, kobiet i o wyższym wykształceniu szkolnym; -- zmiany w powierzchni upraw poszczególnych roślin, zbiorach i produkcji produktów roślinnych na 1 mieszkańca. Zmiany te są kształtowane pod wpływem rynku: zapotrzebowanie na produkty i opłacalność produkcji; -- zmiany w wielkości stad zwierząt gospodarskich (bydła, trzody chlewnej, owiec, koni, drobiu) oraz produkcyjności zwierząt. Tu również bardzo mocno uwidacznia się działanie rynku: popyt na produkty i opłacalność produkcji; -- wzrost efektywności gospodarowania: wzrost produktywności wszystkich czynników produkcji; -- wzrost samowystarczalności żywnościowej: następuje poprawa wskaźników samowystarczalności żywnościowej przy wzrastających obrotach handlowych produktami rolnymi z zagranicą. Reasumując, po objęciu polskiego rolnictwa wspólną polityką rolną UE następują liczne przemiany strukturalne w czynnikach produkcji, organizacji produkcji, efektywności gospodarowania i samowystarczalności żywnościowej.(abstrakt oryginalny)

It has been 10 years of Polish membership in the European Union, and the acquisition of Polish agriculture rules of the Common Agricultural Policy. Such an anniversary induces us to reflect on the changes taking place in agriculture. The aim of the study was to: a) show the amount of funds paid to farmers under the Common Agricultural Policy and the sources of their origin, b) the presentation of changes in agriculture in terms of: inputs, crop area and production of major crops in total and per capita, livestock farming and the production of major animal products in total and per capita, productivity (land, labor and fixed assets), marketability and profitability (land and labor), self-sufficiency in the production and consumption: basic cereals, potatoes, cow's milk, hen eggs, and meat and offal. As the base period for comparison one adopted the years 2001-2003, i.e. three years before the Polish accession to the European Union, and the last period is 2011-2013, due to the availability of validated statistical data. In agriculture, there are variations in the cultivation of various crops, animal husbandry and productivity of plants and animals caused by natural factors and economic considerations. There are also variations in the prices of means of production and the production itself. The adoption of three-year periods allows for the elimination of annual fluctuations and provides a more comparable performance. Poland moving to a market economy in the nineties of the twentieth century did prepare its whole economy to join the EU, especially in rural areas and agriculture. With the adoption of the EU there were Polish institutions and legal solutions allowing for the adoption of appropriate management and financial support directed to the country and to agriculture. This support contributed to the need to increase investment in agriculture also from national resources (co-financing). Finally, funding for agricultural production increased from less than 9% in the pre-accession period to 60% in 2009-2010. Appropriations for direct payments and complementary targeted at farmers account for about 61% of all funds directed to rural areas by the EU. In addition, Poland obtained without tariff barriers an access to the EU market, resulting in increasingly higher volumes of products and an increase in trade surplus. Obtained funding for farmers, the organization of the agricultural market and legal infrastructure stimulate multiple transformations in Polish agriculture, and the main ones are:-- Changes in the factors of production; reduction of arable land resources and the increase in capital assets and the change of their structure (reducing the share of buildings and structures and increase the share of machinery, equipment and means of transport). Labor resources have a high degree of stability to the amount due to the low possibility of their use in non-agricultural activities, while changes to the structure of these resources: increase the participation of young people, women and those with higher education. -- Changes in acreage of individual crops, harvest and production of plant products per capita. These changes are shaped by the market: demand and profitability of production, -- Changes in the size of herds of livestock (cattle, pigs, sheep, horses, poultry) and meat animal production. Here, too, very much evident operation of the market: demand and profitability of production. -- Increased economic efficiency: increase in productivity of all factors of production, -- Increased food self-sufficiency: food self-sufficiency ratios improved with increasing trade flows in agricultural products abroad. In conclusion, after encompassing Polish agriculture in the Common Agricultural Policy of the EU, there were a lot of structural changes in the factors of production, the organization of production, management efficiency and food self-sufficiency.(original abstract)
Accessibility
The Main Library of the Cracow University of Economics
The Library of Warsaw School of Economics
The Library of University of Economics in Katowice
The Main Library of Poznań University of Economics and Business
The Main Library of the Wroclaw University of Economics
Full text
Show
Bibliography
Show
  1. Adamowicz M., 2014, Wnioski z konferencji naukowej "Rolnictwo, gospodarka żywnościowa, obszary wiejskie - 10 lat w Unii Europejskiej", Wieś i Rolnictwo, nr 4(165), Instytut Rozwoju Wsi i Rolnictwa, PAN, Warszawa.
  2. Baer-Nawrocka A., Poczta W., 2014, Przemiany w rolnictwie, [w:] Nurzyńska I., Poczta W. (red.), Polska wieś 2014. Raport o stanie wsi, Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa.
  3. Fereniec J., 1999, Ekonomika i organizacja rolnictwa, Wydawnictwo Key Text, Warszawa.
  4. Gierusz B., 2007, Podręcznik samodzielnej nauki księgowania, Ośrodek Doradztwa i Doskonalenia Kadr sp. z o.o., Gdańsk.
  5. Hamulczuk M., Kulawik J., Łopaciuk W., Mroczek R., Szczepaniak I., Wieliczko B., 2014, Eksport rolno-spożywczy a budżet państwa i dług publiczny, Zagadnienia Ekonomiki Rolnej, nr 4, Warszawa.
  6. Heijman W., Krzyżanowska Z., Gadek S., Kowalski Z., 1997, Ekonomika rolnictwa. Zarys teorii, Fundacja Rozwoju SGGW, Warszawa.
  7. Kapusta F., 1976, Zmiany struktury agrarnej i kierunków produkcji rolniczej w Legnicko-Głogowskim Okręgu Miedziowym, PWN, Warszawa.
  8. Kapusta F., 2007, Teoria agrobiznesu. Ćwiczenia, Wydawnictwo Akademii Ekonomicznej we Wrocławiu, Wrocław.
  9. Kapusta F., 2011, Drobiarstwo mięsne w Polsce i jego powiązania z rynkiem Unii Europejskiej, Ekonomia 4(16), Wydawnictwo Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu, Wrocław. Kapusta F., 2014, Determinanty rozwoju wsi polskiej na początku XXI wieku, Ekonomia XXI Wieku 1(1) 2014, Wydawnictwo Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu, Wrocław.
  10. Kapusta F., 2012, Agrobiznes, Difin, Warszawa.
  11. Kapusta F., 2013, Wybrane zagadnienia produkcji i przetwórstwa mięsa w Polsce w pierwszej dekadzie XXI wieku, Nauki Inżynierskie i Technologie 2(9) 2013, Wydawnictwo Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu, Wrocław.
  12. Kapusta F., 2013, Zmiany bazy surowcowej mleczarstwa w Polsce w pierwszej dekadzie XXI wieku, Roczniki Naukowe Stowarzyszenia Ekonomistów Rolnictwa i Agrobiznesu, T. XV, Z. 4, Warszawa-Poznań-Rzeszów.
  13. Kapusta F., 2013, Zmiany struktury agrarnej w Polsce w latach 1996-2010, Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu, Rolnictwo CV, nr 594, Wrocław.
  14. Kapusta F., 2014a, Produkcja i przetwórstwo warzyw w Polsce na początku XXI wieku, Nauki Inżynierskie i Technologie 1(12), Wydawnictwo Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu, Wrocław.
  15. Kapusta F., 2014, Zasoby i nakłady pracy w rolnictwie polskim, Roczniki Naukowe Stowarzyszenia Ekonomistów Rolnictwa i Agrobiznesu, T. XVI, Z. 1, Warszawa-Poznań-Lublin.
  16. Kuś J., Motyka M., 2014, Zmiany organizacyjne w polskim rolnictwie w ostatnim 10-leciu na tle rolnictwa UE, Zagadnienia Ekonomiki rolnej nr 4.
  17. Nowak E., 2011, Rachunkowość. Kurs podstawowy, PWE, Warszawa.
  18. Nurzyńska I., 2012, Syntetyczny obraz krajowej i unijnej polityki wobec obszarów wiejskich, [w:] Wilkin J., Nurzyńska I. (red.), Polska wieś 2012. Raport o stanie wsi, Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa.
  19. Nurzyńska I., 2014, Przemiany struktury gospodarki wiejskiej, [w:] Nurzyńska I., Poczta W. (red.), Polska wieś 2014. Raport o stanie wsi, Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa,
  20. Poczta W., 2012, Przemiany w rolnictwie ze szczególnym uwzględnieniem przemian strukturalnych, [w:] Wilkin J., Nurzyńska I. (red.), Polska wieś 2012. Raport o stanie wsi, Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa.
  21. Rocznik statystyczny rolnictwa i obszarów wiejskich 2005, GUS, Warszawa 2005. Rocznik statystyczny rolnictwa 2014, GUS, Warszawa 2014. Rocznik statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej 2014, GUS, Warszawa 2014.
  22. Rolnictwo w 2012 r., GUS, Warszawa 2013.
  23. Skowronek-Mielczarek A., Leszczyński Z., 2008, Analiza działalności i rozwoju przedsiębiorstwa, PWE, Warszawa.
  24. Soliwoda M., 2014, Bezpieczeństwo finansowe gospodarstw rolniczych w Polsce z perspektywy Wspólnej Polityki Rolnej, Wieś i Rolnictwo, nr 3(164), Warszawa.
  25. Sondel J., 1964, Aspekt ekonomiczny substytucji niektórych czynników produkcji przez postęp techniczny, Roczniki Nauk Rolniczych, T. 77-G-2.
  26. Spójna polityka strukturalna rozwoju obszarów wiejskich i rolnictwa, Ministerstwo Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej, Warszawa 1999.
  27. Stachak S., 1997, Wstęp do metodologii nauk ekonomicznych, Książka i Wiedza, Warszawa.
  28. Stachak S., 2003, Podstawy metodologii nauk ekonomicznych, Książka i Wiedza, Warszawa.
  29. Target methodology for agricultural input (ALI) statistcs (Rev. 1), Luxembourg 2000.
  30. Ustawa o rachunkowości z 29 września 1994 r. z późn. zm., DzU z 2013 r., poz. 330.
  31. Wilkin J., 2014, Bilans 10 lat członkostwa Polski w Unii Europejskiej dla rolnictwa i obszarów wiejskich, [w:] Nurzyńska I., Poczta W. (red.), Polska wieś 2014, Raport o stanie wsi, Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa.
Cited by
Show
ISSN
2353-8929
Language
pol
URI / DOI
http://dx.doi.org/10.15611/e21.2015.3.05
Share on Facebook Share on Twitter Share on Google+ Share on Pinterest Share on LinkedIn Wyślij znajomemu