BazEkon - The Main Library of the Cracow University of Economics

BazEkon home page

Main menu

Author
Pirożyński Zbigniew
Title
Makroekonomiczne uwarunkowania gospodarki terenowej i finansowe narzędzia ich realizacji
Source
Zeszyty Naukowe. Seria 1 / Akademia Ekonomiczna w Poznaniu, 1985, nr 130, s. 81-100, tab.
Issue title
Finansowe podstawy rozwoju samorządności terytorialnej
Keyword
Gospodarka terytorialna, Samorząd terytorialny, Uwarunkowania makroekonomiczne, Finansowanie samorządu terytorialnego, Budżet samorządu terytorialnego, Instrumenty finansowe, Gospodarka scentralizowana, Planowanie centralne
Territorial economy, Local government, Macroeconomic conditions, Local government financing, Local budget, Financial instruments, Centralized economy, Central planning
Abstract
Przesłanki i podstawy działalności rad narodowych i ich uprawnienia są od ponad trzydziestu lat przedmiotem żywego zainteresowania działaczy terenowych, praktyki gospodarczej i środowisk naukowych. Towarzyszyło ono wszystkim dokonanym w przeszłości podstawowym regulacjom ustawowym zakresu działania i zasad funkcjonowania rad narodowych (1950, 1958 i 1975) oraz ich gospodarki budżetowej (1952, 1958 i 1970) i towarzyszy nadal prowadzonym od 1980 r. pracom nad nowym uregulowaniem zakresu działania i uprawnień rad narodowych. W pierwszej fazie prace nad zakresem działania i uprawnieniami rad narodowych wyprzedziły prace nad reformę gospodarczą. Już w listopadzie 1980 r. Rada Państwa i Rada Ministrów akceptowały "Ramowe kierunki rozszerzenia uprawnień terenowych organów władzy i administracji państwowej" i ustaliły harmonogram ich realizacji. Nie uwzględniały one jednak i nie mogły oczywiście uwzględniać założeń reformy gospodarczej, których pierwszy zarys Komisja do Spraw Reformy Gospodarczej opublikowała w styczniu 1981 r. Dlatego w ramach tej Komisji (Zespół IX do spraw Administracji i Gospodarki Terenowej) podjęto również prace nad zakresem i zasadami funkcjonowania gospodarki terenowej. Prace te były prowadzone równolegle do postępującej z dużymi oporami realizacji wspomnianej uchwały Rady Państwa i Rady Ministrów. Już w początkowym ich etapie rozpatrywano zagadnienie samodzielności finansowej rad narodowych i funkcjonowania budżetów terenowych, traktując je jako kluczowe dla rozwiązania problemu gospodarki terenowej i rozszerzenia uprawnień rad narodowych jako organów przedstawicielskich społeczności lokalnej. Równolegle do prac Komisji do Spraw Reformy Gospodarczej rozpoczęto prace nad przygotowaniami nowej ustawy ustrojowej. Powołany przez Radę Państwa w końcu 1980 r. zespół złożony z przedstawicieli praktyki gospodarczej i nauki opracował i poddał szerokiej społecznej dyskusji w lipcu 1981 r. "Założenia do projektu ustawy", a następnie przygotował "Projekt ustawy o radach narodowych i samorządzie terytorialnym", poddany w maju 1982 r. społecznej konsultacji przez odpowiednie komisje Rady Państwa, ostateczny projekt ustawy przedłożyła Rada Państwa Sejmowi we wrześniu 1982 r. Jak wynika z przebiegu prac nad nową ustawę ustrojową o radach narodowych i samorządzie terytorialnym, regulacje ustawowe reformy gospodarczej uchwalone przez Sejm we wrześniu 1981 r. i w lutym 1982 r. wyprzedziły znacznie unormowanie zakresu działania i uprawnień rad narodowych. Jedną z wielu przyczyn znacznego przesunięcia w czasie opracowania projektu ustawy o radach narodowych i samorządzie terytorialnym, a także licznych krytycznych ocen i uwag we wszystkich etapach jego powstawania, są trudności w opracowaniu i uzgodnieniu zwartego, jednoznacznego, zharmonizowanego kształtu reformy i realizującego założenia samorządności lokalnej systemu funkcjonowania gospodarki terenowej. Dla rozwiązania tego problemu kluczowe znaczenie mają makroekonomiczne uwarunkowania gospodarki terenowej i ich wpływ na samodzielność rad narodowych. Odnosi się wrażenie, że w dotychczasowych opracowaniach, ocenach i dyskusjach makroekonomiczne uwarunkowania gospodarki terenowej są z jednej strony niedoceniane, z drugiej zaś - przeceniane. Niedocenienie uwarunkowań prowadzi do nadania radom narodowym uprawnień w takich dziedzinach, w których w praktyce nie mogą być realizowane. Wówczas uprawnienia nabierają charakteru uprawnień formalnych, stwarzając tylko pozory samodzielności. Przecenianie z kolei uwarunkowań makroekonomicznych skłania do wprowadzania ograniczeń krępujących samodzielność rad narodowych, prowadząc w wielu przypadkach do rozwiązań o charakterze biurokratycznym. Uwarunkowania makroekonomiczne samodzielności rad narodowych są pochodną ich zakresu działalności gospodarczej (gospodarka terenowa) oraz proporcji ekonomicznych (uwarunkowania bilansowe), założeń rozwoju społeczno-gospodarczego kraju (uwarunkowania strukturalne), a także systemu gospodarczego (uwarunkowania systemowe). Dostosowanie skali i struktury działalności objętej zakresem gospodarki terenowej do proporcji ekonomicznych i do założeń rozwoju realizowane jest przez system centralnego kierowania gospodarką narodową. W systemie tym rozróżniamy planowanie, sterowanie (normy), zasilanie i organizowanie działalności. Koncentrując się w opracowaniu na uwarunkowaniach makroekonomicznych gospodarki terenowej, które wiążą się przede wszystkim z planowaniem, nie możemy jednak pominąć wynikających z nich kierunków i metod centralnego sterowania i zasilania, w szczególności tych, które bezpośrednio wiążą się z finansowymi aspektami gospodarki terenowej. (fragment tekstu)
Accessibility
The Library of Warsaw School of Economics
The Library of University of Economics in Katowice
The Main Library of Poznań University of Economics and Business
Bibliography
Show
  1. Informacja z posiedzenia IX Zespołu, Trybuna Ludu z dnia 3 kwietnia 1981 r.
  2. J. Kaleta: Kierunki reformy prawa budżetowego. Finanse 1981 nr 12.
  3. J. Wierzbicki: Budżety terenowe w systemie wieloletniego planowania budżetowego (II), Finanse 1973 nr 8.
  4. J. Wierzbicki: Mechanizm planistyczno-finansowy gospodarki terenowej (analiza funkcjonowania systemu). W: Planowanie i finansowanie działalności organów terenowych. Akademia Ekonomiczna w Poznaniu. Zeszyty Naukowe, seria I, z. 27. Poznań 1980.
  5. P. Sulmicki: Planowanie i zarządzanie gospodarcze, Wyd. III Warszawa 1978.
  6. Planowanie budżetowe. Warszawa 1982.
  7. Rocznik Statystyczny 1976.
  8. Rocznik Statystyczny 1982.
  9. Rocznik Statystyczny Finansów 1982.
  10. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 listopada 1981 r. w sprawie wykonania ustawy z dnia 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych (Dz.U. nr 31, poz. 170).
  11. Ustawa z dnia 18 września 1982 r. Prawo spółdzielcze (Dz.U. nr 30, poz. 210).
  12. Ustawa z dnia 25 września 1980 r. o przedsiębiorstwach państwowych (Dz.U. nr 24, poz. 122).
  13. Ustawa z dnia 25 września 1980 r. o samorządzie załogi przedsiębiorstwa państwowego (Dz.U. nr 24, poz. 123).
  14. Ustawa z dnia 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych (Dz.U. nr 24, poz. 122).
  15. Ustawa z dnia 26 lutego 1982 r. o cenach (Dz.U. nr 7, poz. 52).
  16. Ustawa z dnia 26 lutego 1982 r. o gospodarce finansowej przedsiębiorstw państwowych (Dz.U. nr 7, poz. 54).
  17. Ustawa z dnia 26 lutego 1982 r. o opodatkowaniu jednostek gospodarki uspołecznionej (Dz.U. nr 7, poz. 55).
  18. Ustawa z dnia 26 lutego 1982 r. o planowaniu społeczno-gospodarczym (Dz.U. nr 7, poz. 51).
  19. Ustawa z dnia 29 grudnia 1982 r. o urzędzie Ministra Finansów oraz urzędach i izbach skarbowych (Dz.U. nr 45, poz. 289).
  20. Z. Pirożyński: Budżet a gospodarka terenowa, Finanse 1981 nr 3.
  21. Z. Pirożyński: Budżet a gospodarka terenowa, Finanse 1981 nr 4.
  22. Z. Pirożyński: Budżet i planowanie finansowe w województwie, "RNGA" 1981 nr 13.
  23. Z. Pirożyński: Finansowe narzędzia i metody sterowania działalnością terenową, Studia finansowe 1978 z. 26.
  24. Z. Pirożyński: Kierowanie centralne działalnością terenową, Finanse 1977 nr 4.
Cited by
Show
ISSN
0208-4902
Language
pol
Share on Facebook Share on Twitter Share on Google+ Share on Pinterest Share on LinkedIn Wyślij znajomemu