BazEkon - Biblioteka Główna Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie

BazEkon home page

Meny główne

Autor
Grodzicki Maciej (Uniwersytet Jagielloński w Krakowie; Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie, doktorant)
Tytuł
Emerytury branżowe w Polsce w kontekście teorii grup interesu
Sectoral Pensions in Poland in the Context of Theory of Interest Group
Źródło
Studia Ekonomiczne / Polska Akademia Nauk. Instytut Nauk Ekonomicznych, 2012, nr 3 (74), 345-370, bibliogr. 57 poz.
Economic Studies
Słowa kluczowe
Emerytury, Grupa interesu, Teoria grup
Pensions, Interest group, Groups theory
Uwagi
streszcz., summ.
Abstrakt
W Polsce cztery grupy zawodowe (górnicy, mundurowi, sędziowie i prokuratorzy oraz rolnicy) są objęte odrębnymi rozwiązaniami w zakresie zabezpieczenia emerytalnego. Dotychczasowe liczne próby zreformowania emerytur branżowych okazywały się nieskuteczne. Celem artykułu jest dokonanie charakterystyki czterech systemów emerytur branżowych, ze szczególnym uwzględnieniem ich genezy oraz funkcjonalności społecznej. Podjęto także próbę wyjaśnienia wysokiej skuteczności branżowych grup interesu w zabieganiu o przywileje emerytalne. Analiza została oparta na kategoriach teorii grup interesu, a dla pełności obrazu odwołano się do publikacji medialnych oraz danych statystycznych. Okazuje się, że emerytury branżowe pobiera obecnie ponad 1,5 mln osób, a roczne wydatki publiczne na nie stanowią 2% PKB. Systemy branżowe w różny sposób uprzywilejowują swoich uczestników. Są one dysfunkcjonalne dla rozwoju gospodarki i społeczeństwa, a także dla samych branż, których dotyczą. W artykule pokazano, że utrzymanie przywilejów było możliwe dzięki pewnym cechom polskiego systemu reprezentacji interesów. Najsilniejszymi podmiotami są w nim sektorowe związki zawodowe, czyli grupy zainteresowane ukrytą redystrybucją dochodów. Brakuje natomiast dużych, silnych grup, dbających o interes całej gospodarki. Przywilejom emerytalnym sprzyja nadal utrzymujący się stan dualizmu systemowego, w którym organizacje pracowników w sektorze państwowym mają nieporównywalnie większą siłę przetargową od tych w sektorze prywatnym. (abstrakt oryginalny)

Four professional groups in Poland have separate pension schemes: (1) miners, (2) soldiers and policemen, (3) judges and prosecutors, and (4) farmers. So far, several attempts to reform sectoral pensions were undertaken, yet all of them proved to be unsuccessful. The paper aims to describe four sectoral pension systems, with special emphasis on their genesis and social functionality. Furthermore, it attempts to explain an extraordinary effectiveness of sectoral interest groups in striving for pension privileges. The analysis is based on the categories of theory of interest groups, and supported by media publications and statistical data. It shows that at present sectoral pension schemes cover over 1,5M pensioners and their annual cost for the central budget exceeds 2,0% of Polish GDP. They provide, in numerous ways, privileged conditions for their members. At he same time they are dysfunctional for development of the economy and society, and also for their very sectors. It is found that prolonged subsistence of the privileges was possible due to some specific characteristics of the Polish system of interest representation. Its most powerful actors are the sectoral trade unions, interested in implicit income redistribution. On the other hand, there are no large, strong groups supporting general social interest. Moreover, sectoral privileges are fostered by the systemic dualism in Poland, consisting in employees' organizations in the state sector being politically much stronger than their counterparts in the private sector. (original abstract)
Dostępne w
Biblioteka Główna Uniwersytetu Ekonomicznego w Poznaniu
Pełny tekst
Pokaż
Bibliografia
Pokaż
  1. Anderson K.M., Lynch J.(2007), Reconsidering Seniority Bias: Aging, Internal Institutions, and Union Support for Pension Reform, "Comparative Politics", No. 2(39), s. 189-208.
  2. Baccaro L. (2002), Negotiating the Italian Pension Reform with the Unions: Lessons for Corporatist Theory, "Industrial and Labor Relations Review", No. 3(55), s. 413-431.
  3. Balcerowicz L. (1994), Poland, w: The Political Economy of Policy Reform, J. Williamson (red.), Institute for International Economics, Washington, s. 153-177.
  4. Borowski J.i in.(2010), Propozycje zmian w systemie emerytalnym. Inicjatywa obywatelska 10 ekonomistów (http://www.for.org.pl/pl/a/1017-20.12.2011).
  5. Calmfors L., Driffill J.(1988), Bargaining Structure, Corporatism, and Macroeconomic Performance, "Economic Policy", No. 6, s. 13-61.
  6. CBOS (2011), Opinie o planowanych zmianach w systemie emerytalnym, Komunikat z badań BS/14/2011.
  7. Chłoń A., Góra M., Rutkowski M. (1999), Shaping Pension Reform in Poland: Security through Diversity, The World Bank, Washington D.C.
  8. DiSalvo D. (2010), The Trouble with Public Sector Unions, "National Affairs", No. 5, s. 3-19.
  9. Gardawski J. (2009), Dialog społeczny w Polsce. Teoria, historia, praktyka, Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej, Warszawa.
  10. Główny Urząd Statystyczny (2009), Struktura wynagrodzeń według zawodów w październiku 2008 r., GUS, Warszawa.
  11. Godlewski T. (2003), Polskie związki zawodowe a partie polityczne, w: Grupy interesu. Teorie i działanie, Z. Machelski, L. Rubisz (red.), Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń, s. 196-206.
  12. Goraj L., Jagła W. (2002), Znaczenie rolniczych ubezpieczeń społecznych w dochodach rolników, w: Ubezpieczenia społeczne - wieś i rolnictwo, M. Adamowicz (red.), Wydawnictwo SGGW, Warszawa, s. 141-148.
  13. Hausner J. (1994a), Reprezentacja interesów w społeczeństwach socjalistycznych i posocjalistycznych, w: Studia nad systemem reprezentacji interesów. T. 2, Od socjalistycznego korporacjonizmu do...? J. Hausner, P. Marciniak (red.), Fundacja Polska Praca, Warszawa, s. 11-25.
  14. Hausner J. (1994b), Konflikty interesów w drugiej fazie polskich reform (1992-93), w: Studia nad systemem reprezentacji interesów. T. 2, Od socjalistycznego korporacjonizmu do...? J. Hausner, P. Marciniak (red.), Fundacja Polska Praca, Warszawa, s. 277-307.
  15. Hausner J. (2007), Pętle rozwoju: o polityce gospodarczej lat 2001-2005, Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa.
  16. Inglot T. (2008), Welfare States in East Central Europe 1919-2004, Cambridge University Press, Cambridge.
  17. Jończyk J. (2003), Prawo Zabezpieczenia Społecznego: Ubezpieczenia społeczne i zdrowotne, Bezrobocie i pomoc społeczna, Kantor Wydawniczy Zakamycze, Kraków.
  18. Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (2006-2012), Kwartalna informacja statystyczna (http://www.krus.gov.pl/niezbednik/statystyki/ - 14.08.2012).
  19. Kłos B. (2008), Wysokość emerytur w nowym systemie emerytalnym, w: System emerytalny 9 lat po reformie, Biuro Analiz Sejmowych Kancelarii Sejmu, BAS, Warszawa, s. 85-122.
  20. Kostrzewski L., Miączyński P. (2007), Premierzy mają słabość do górników, "Gazeta Wyborcza" z dnia 10.12.2007.
  21. Kostrzewski L., Miączyński P. (2010), Przez ZUS chcą iść do cywila. "Tylko frajerzy zostaną w policji", "Gazeta Wyborcza" z dnia 17.02.2010.
  22. KRS (2011), Stanowisko Krajowej Rady Sądownictwa z dnia 7 grudnia 2011 r. w sprawie godnego uposażenia sędziów w stanie spoczynku (www.iustitia.pl- 03.09.2012).
  23. Ministerstwo Finansów (2006-2012), Sprawozdanie z wykonania budżetu państwa - za lata 2005-2011 (http://mf.gov.pl/index.php?const=5&dzial=36&wysw=2&sub= sub1 - 20.12.2011).
  24. Ministerstwo Finansów (2010), Sprawozdanie z wykonania Budżetu Państwa za okres od 1 stycznia do 31 grudnia 2009 r. Omówienie (http://mf.gov.pl/index.php?const= 5&dzial=36&wysw=2&sub=sub1 - 20.12.2011).
  25. Ministerstwo Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej (2003), Raport Racjonalizacja Wydatków Społecznych: Zielona Księga.
  26. Ministerstwo Obrony Narodowej (2010), Podstawowe informacje o budżecie resortu obrony narodowej na 2010 rok (http://www.bip.mon.gov.pl/pliki/file/wersja%20polska. ppt - 20.12.2011).
  27. Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej (2005), Skutki finansowe rozwiązań (http:// www.mpips.gov.pl/userfiles/File/mps/kosztyemerytur.pdf - 20.12.2011).
  28. Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji (2011), Zbiór danych statystycznych oraz opracowań analitycznych przedstawiających wybrane aspekty działalności Zakładu oraz świadczeniobiorców (http://www.zer.mswia.gov.pl/index.php?option= com_content&view=article&id=53&Itemid=9 - 20.12.2011).
  29. Mokrzycki E. (2000), "Negotiated" Democracy, w: Postsocialist Institution Building: Democracy, Globalization and Corporate Control, M. Federowicz, D. Soskice (red.), IF iS Publishers, Warszawa.
  30. Muszalski W. (2004), Ubezpieczenie społeczne. Podręcznik akademicki, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.
  31. Nijhuis D.O. (2009), Revisiting the Role of Labor: Worker Solidarity, Employer Opposition and the Development of Old-Age Pensions in the Netherlands and the United Kingdom, "World Politics", No. 2(61), s. 296-329.
  32. OECD (2011), Pensions at a Glance 2011: Retirement-income Systems in OECD and G20 Countries, OECD Publishing (http://dx.doi.org/10.1787/pension_glance-2011- en).
  33. Olson M. (1965), The Logic of Collective Action. Public Goods and the Theory of Groups, "Harvard Economic Studies", Vol. 124, Harvard University Press.
  34. Olson M. (1982), The Rise and Decline of Nations: Economic Growth, Stagflation, and Social Rigidities, Yale University Press.
  35. Olson M. (1995), Why the Transition from Communism is so Difficult, "Eastern Economic Journal", Vol. 21, No. 4, s. 437-461.
  36. Orenstein M.A. (2000), How Politics and Institutions Affect Pension Reform in Three Postcommunist Countries, "Policy Research Working Paper" 2310, The World Bank.
  37. Ostrowski L. (2000), System ubezpieczenia rolniczego - konserwować czy zmieniać, "Ubezpieczenia w Rolnictwie. Materiały i Studia", nr 4(8), s. 24-41.
  38. Peltzman S. (1976), Toward a More General Theory of Regulation, "Journal of Law and Economics", Vol. 19, No. 2, s. 211-240.
  39. Pentor (2005), Demonstracja górników w Warszawie - opinie Polaków (http://www. pbsdga.pl/x.php?x=254/Demonstracja-gornikow.html - 20.12.2011).
  40. Pentor (2008), Wcześniejsze emerytury (http://www.pbsdga.pl/x.php?x=665/ Wczesniejsze-emerytury.html - 20.12.2011).
  41. Pierson P. (1996), The New Politics of the Welfare State, "World Politics", No. 2(48), s. 143-179.
  42. Rubisz L. (2003), Przez wartości do korzyści. Aksjologiczny wymiar grup interesu w Polsce, w: Grupy interesu. Teorie i działanie, Z. Machelski, L. Rubisz (red.),Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń,, s. 129-141.
  43. Rybiński K. i in. (2012), Rola grup interesów w procesie stanowienia prawa w Polsce, Uczelnia Vistula, Warszawa.
  44. Rzońca A., Wojciechowski W. (2008), Ile kosztują nas wcześniejsze emerytury? Forum Obywatelskiego Rozwoju, Warszawa.
  45. Simanis J.G. (1983), Farmers' Pensions and the Polish Economic Crisis, "Social Security Bulletin", No. 4(46), s. 13-22.
  46. Solska J., Dziadul J. (2005), Z kilofem na Warszawę, "Polityka" z dnia 23.07.2005.
  47. Sosenko B.(1992), System zabezpieczenia socjalnego w Polsce na przełomie 1990/91 r., w: Studia nad systemem reprezentacji interesów, T. 1, J. Hausner (red.), Akademia Ekonomiczna w Krakowie, s. 185-209.
  48. Sroka J. (2007), Rola publicznych instytucji decyzyjnych w dialogu społecznym, w: Dialog społeczny. Najnowsze dyskusje i koncepcje, R. Towalski (red.), Centrum Partnerstwa Społecznego DI ALOG, Warszawa, s. 31-51.
  49. SSP "Justitia" (2011), Uchwała Zarządu Stowarzyszenia Sędziów Polskich "Iustitia" z dnia 21 listopada 2011 r. w sprawie zapowiedzi zmian regulacji dotyczących stanu spoczynku sędziów (www.iustitia.pl- 03.09.2012).
  50. Stigler J.G. (1971), The Theory of Economic Regulation, "The Bell Journal of Economics and Management Science", Vol. 2, No. 1, s. 3-21.
  51. Wiktorow A. (2011), Zakład Ubezpieczeń Społecznych a wypłaty emerytur kapitałowych, w: System emerytalny - problemy na przyszłość. Materiały z seminariów ZUS, Zakład Ubezpieczeń Społecznych, Warszawa.
  52. Wilczyński W. (2005), Polski przełom ustrojowy 1989-2005. Ekonomia epoki transformacji. Wydawnictwo Wyższej Szkoły Bankowej, Poznań.
  53. Wilkin J. (2010), KRUS posiadaczy ziemskich, "Gazeta Wyborcza" z dnia 16.03.2010.
  54. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (2009), Emerytury i renty górnicze w 2008 r. (http:// www.zus.pl/files/Emerytury-i-renty-gornicze-w-2008r.pdf - 04.11.2011).
  55. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (2011), Informacja o świadczeniach pieniężnych z funduszu ubezpieczeń społecznych oraz o niektórych świadczeniach z zabezpieczenia społecznego - IV Kwartał/Okres I-XII 2010 r. (http://zus.pl/files/biul0410.pdf - 04.11.2011).
  56. Zarząd Wojewódzki NSZZ Policjantów Województwa Wielkopolskiego (2012), Stanowisko dotyczące projektu ustawy emerytalnej przedstawionej w dniu 20 kwietnia podczas konferencji prasowej przez Prezesa Kancelarii Rady Ministrów Donalda Tuska.
  57. Żemła E. (2011), Żołnierze uciekają do cywila, "Rzeczpospolita" z dnia 23.05.2011.
Cytowane przez
Pokaż
ISSN
0239-6416
Język
pol
Udostępnij na Facebooku Udostępnij na Twitterze Udostępnij na Google+ Udostępnij na Pinterest Udostępnij na LinkedIn Wyślij znajomemu