BazEkon - Biblioteka Główna Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie

BazEkon home page

Meny główne

Autor
Bartyzel Jacek (Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu)
Tytuł
Kosmos i natura ludzka w antropologii Williama Shakespeare'a
Cosmos and Human Nature in William Shakespeare's Anthropology
Źródło
Horyzonty Polityki, 2010, vol. 1, nr 1, s. 149-180
Tytuł własny numeru
Polityczna natura człowieka
Słowa kluczowe
Historia myśli politycznej, Prawo, Antropologia
History of political thought, Law, Anthropology
Uwagi
streszcz., summ.
,
Abstrakt
Artykuł traktuje o niejednoznaczności określenia "natura" w dramatach Shakespeare'a. Określenie to wiąże się blisko z koncepcją "ładu" oznaczającą hierarchiczny ustrój bytów w ramach kosmosu i - analogicznie - w ludzkim kosmionie. Wszakże naturalność tego ładu poddaje się rozmaitym zakłóceniom występującym wskutek zamętu na "poziomach kolejności". To przeciwstawienie ładu i nieładu, naturalności i nienaturalności przekłada się w świecie ludzkim na dwie koncepcje prawa naturalnego. Pierwsza obejmuje walor obiektywnego ordo wpisanego w naturę człowieka i rozpoznawanego przez jego sumienie jako moralne nakazy prawego rozumu; odpowiada ona klasycznym koncepcjom prawa naturalnego - Platona, Arystotelesa czy św. Tomasza - prawa, które jest wieczne, niezmienne, o boskim pochodzeniu. Druga utożsamia prawo naturalne z prawami natury, gdzie naturę interpretuje się (z greki) jako phýsis; prawami istniejącymi również w przedspołecznym stanie naturalnym. Ta koncepcja ujmuje nakazy moralne jako społeczne konwencje, umowy i zwyczaje, których zastosowanie polega na ich użyteczności. Tego rodzaju pogląd odpowiada tradycji sofistów, a także Machiavellemu i Hobbesowi. Oparłszy się na analizie perspektywy antropologicznej przedstawionej w Królu Lirze oraz Troilusu i Cressidzie autor konkluduje, iż - mimo tego, że w zgodzie z zasadami sztuki dramatu udzielono głosu rzecznikom obu koncepcji - Shakespeare skłania się do wyboru pierwszej z nich. (abstrakt oryginalny)

The article is concerned with the ambiguity of the term 'nature' in Shakespeare's dramas. The term is closely connected with the concept of 'order' meaning the hierarchical system of beings in the cosmos and - analogically - in the human cosmion. However, the naturalness of this order is subject to various interferences caused by the disruption of 'degrees'. This polarity of order and disorder, naturalness and unnaturalness is translated in the human world into two concepts of natural law. The first contains the quality of the objective ordo which is inscribed in human nature and which is recognized by one's conscience as moral dictates of the righteous reason; it corresponds to classical concepts of natural law - the ones of Aristotle, Cicero and Saint Thomas Aquinas - a law that is eternal, unchanging and of the divine origin. The second identifies natural law with the laws of nature where nature is interpreted as phýsis (from Greek), the laws that were also in existence in the pre-social natural state. This concept treats moral dictates as social conventions, contracts and customs, the use of which depends on usefulness. This kind of view corresponds to the tradition of sophists as well as to Machiavelli and Hobbes. Based on the analysis of the anthropological vision presented in King Lear and in Troilus and Cressida, the author concludes that, while giving voice, in accordance with the principles of dramatic art, to representatives of both concepts, Shakespeare tends to prefer the first one. (original abstract)
Dostępne w
Biblioteka Główna Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie
Biblioteka Główna Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach
Pełny tekst
Pokaż
Bibliografia
Pokaż
  1. W. Shakespeare, Pierwsza część dziejów króla Henryka IV, III, 1, przekł. M. Słomczyński, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1987, s. 89.
  2. W. Shakespeare, Troilus i Cressida, I, 3, przekł. M. Słomczyński, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1985, s. 38.
  3. R. Girard, Szekspir. Teatr zazdrości, przekł. Б. Mikołajewska, Wyd. "KR", Warszawa 1996, s. 208.
  4. W. Shakespeare, Król Lear, I, 2, przekł. M. Słomczyński, Elipsa, Warszawa 2005, s. 20-21.
  5. W. Shakespeare, Hamlet, książę Danii, 1,1, przekł. S. Barańczak, "W drodze", Poznań 1990, s. 15.
  6. C. Schmitt, Teologia polityczna. Cztery rozdziały poświęcone nauce o suwerenności, [w:] C. Schmitt, Teologia polityczna i inne pisma, wybór, przekł. i wstęp M. A. Cichocki, Znak, Kraków - Warszawa 2000, s. 33-83, zwłaszcza s. 60-72.
  7. J.F. Danby, Shakespeare's Doctrine of Nature: A Study of "King Lear", Faber and Faber, London 1949.
  8. A. Kettle, Od Hamleta do Lira, przekł. A. Szala, [w:] Szkice szekspirowskie, wybór W. Chwalewnik, PIW, Warszawa 1983, s. 436-467.
  9. J.J. Rousseau, Rozprawa pochodzeniu i podstawach nierówności między ludźmi, [w:] J.J. Rousseau, Trzy rozprawy z filozofii społecznej, przekł. H. Elzenberg, PWN, Warszawa 1956, s. 143-230.
  10. A. Sabatier de Castres, Le véritable esprit de J.-J. Rousseau ou choix d'observa¬tions, de maximes et de principes sur la morale, la religion, la politique et la litté¬rature, tiré des œuvres de cet écrivain et accompagné de notes de l'Editeur, Metz 1804,1.1, s. XXXVI.
  11. J. de Maistre, O pochodzeniu społeczeństwa i stanie natury (fragment z Examen d'un écrit de J.J. Rousseau sur l'inégalité des conditions parmi les hommes), [w:] J. Trybusiewicz, De Maistre, Wiedza Powszechna, Warszawa 1968, s. 141.
  12. L.H. Craig, Odkrycie natury. Polityka i filozofia w "Królu Lirze" (fragment rozdziału książki Of Philosophers and Kings. Political Philosophy in Shakespeare's Macbeth and King Lear, Toronto 2001), przekł. M. Bąba, "Dialogi Polityczne" 2009, nr 11, s. 239.
  13. J.H. Hallowell, Moralne podstawy demokracji, przekł. J. Marcinkowski, PWN, Warszawa 1993, s. 31-32.
  14. Cyceron, O państwie, ks. 3, § 22, [w:] Pisma filozoficzne, przekł. W. Kornatowski, t. 2, PWN, Warszawa I960, s. 133-134.
  15. F. Elias de Tejada y Spmola, Historia de lafilosofia del derecho y del Estado, Ediciones Piramidę, Madrid 1946, s. 19.
  16. Św. Tomasz z Akwinu, Suma teologiczna, 1.13 Prawo, I-II, q. 91, a. 2, przekł. P. Bełch, Veritas, Londyn 1986, s. 10-11.
  17. W. Shakespeare, Król Lear, IV, 6, cyt. za: Szkice szekspirowskie, wybór W. Chwalewnik, PIW, Warszawa 1983, s. 302.
  18. E. Muir, Polityka w "Królu Learze", przekł. H. Pręczkowska, [w:] Szkice szekspirowskie, wybór W. Chwalewnik, PIW, Warszawa 1983, s. 302.
  19. W. Shakespeare, Król Lear, IV, 6, przekł. S. Barańczak, "W drodze", Poznań 1990, s. 78.
  20. Ksenofont, Wspomnienie o Sokratesie, IV, 4, 13, cyt. za: A. Wielomski, Hippiasz z Elidy, [w:] Encyklopedia polityczna, t. 2: Myśl polityczna starożytności. Od najdawniejszych czasów do narodzenia Chrystusa, red. J. Bartyzel, Polskie Wydawnictwo Encyklopedyczne, Radom 2009, s. 254.
  21. Die Fragmente der Vorsokratiker, red. H. Diels, W. Kranz, 86 A 11-12, cyt. za: G. Reale, Myśl starożytna, przekł. E.I. Zieliński, Wydawnictwo KUL, Lublin 2003, s. 101.
  22. Platon, Protagoras, 337 С, D, przekł. W. Witwicki, PWN, Warszawa 1958, s. 73.
  23. Z. Pańpuch, Krytiasz z Aten, [w:] Encyklopedia Polityczna, t. 2: Myśl polityczna starożytności. Od najdawniejszych czasów do narodzenia Chrystusa, red. J. Bartyzel, Polskie Wydawnictwo Encyklopedyczne, Radom 2009, s. 340.
  24. Platon, Państwo 336 Б - 354 С, [w:] Platona Państwo z dodaniem siedmiu ksiąg "Praw", przekł. W. Witwicki, 1.1, PWN, Warszawa 1958, s. 44-81.
  25. Platon, Gorgiasz 483 D, przekł. W. Witwicki, PWN, Warszawa 1958, s. 85.
  26. P. Bany, Kallikles, [w:] Encyklopedia Polityczna, t. 2, t. 2: Myśl polityczna starożytności. Od najdawniejszych czasów do narodzenia Chrystusa, red. J. Bartyzel, Polskie Wydawnictwo Encyklopedyczne, Radom 2009, s. 299.
  27. E. Muir, Kultura odrodzenia we Włoszech, 1860
  28. W. Shakespeare, Król Henryk VI, część trzecia, III, 2, [w:] W. Shakespeare, Dzieła dramatyczne, t. III: Kroniki, przekł. L. Ulrich, Wiedza Powszechna, Warszawa 1981, s. 988.
  29. N. Machiavelli, Książę, XVIII, [w:] N. Machiavelli, Wybór pism, przekł. Cz. Nanke, PIW, Warszawa 1972, s. 199.
  30. T. Hobbes, Lewiatan czyli materia, forma i władza państwa kościelnego i świeckiego, cz. I, r. XIV, przekł. Cz. Znamierowski, Aletheia, Warszawa 2005, s. 211.
Cytowane przez
Pokaż
ISSN
2082-5897
Język
pol
Udostępnij na Facebooku Udostępnij na Twitterze Udostępnij na Google+ Udostępnij na Pinterest Udostępnij na LinkedIn Wyślij znajomemu