BazEkon - Biblioteka Główna Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie

BazEkon home page

Meny główne

Autor
Filipek Michał, Jan (Polska Akademia Nauk, doktorant)
Tytuł
Prawnomiędzynarodowe kontrowersje odnośnie do statusu obszarów morskich wokół archipelagu Svalbard
Źródło
Stosunki Międzynarodowe, 2012, t. 46, nr 2, s. 131-154, rys., bibliogr. 49 poz.
International Relations
Słowa kluczowe
Polityka morska, Prawo międzynarodowe, Spory międzynarodowe, Umowa międzynarodowa, Międzynarodowe prawo morza
Maritime policy, International law, International disputes, International agreement, International law of the sea
Kraj/Region
Norwegia, Svalbard
Norway, Svalbard
Abstrakt
Archipelag Svalbard (Spitsbergen) jest zdemilitaryzowaną i zneutralizowaną norweską prowincją, położoną w rejonie arktycznym. Prowincja ta obejmuje szereg wysp o łącznej powierzchni około 63 000 km² wraz z największą wyspą Spitsbergen (dawniej zwaną Spitsbergen Zachodni - Vestspitsbergen). Stolicą prowincji jest osada Longyearbyen, będąca również siedzibą Sysselmanna - norweskiego gubernatora archipelagu. Archipelag oblewają wody Morza Arktycznego, Morza Grenlandzkiego oraz Morza Barentsa. Niepowtarzalność tej norweskiej prowincji wynika z jej specyficznego statusu prawnomiędzynarodowego. Status prowincji uregulowany został w pochodzącym z 1920 r. Traktacie Paryskim (zwanym również Traktatem Spitsbergeńskim bądź Svalbardzkim). Traktat ten przyznaje Królestwu Norwegii pełną suwerenność i zwierzchnictwo terytorialne nad archipelagiem Svalbard, łącznie z Wyspą Niedźwiedzią (Bjørnøya). Archipelag Svalbard od ponad trzech dekad jest przedmiotem międzynarodowych dyskusji oraz kontrowersji. Strony Traktatu Spitsbregeńskiego prezentują odmienne stanowiska odnośnie do statusu obszarów morskich wokół archipelagu Svalbard. Tak więc w kontekście Svalbardu wyróżnić można trzy główne problemy natury prawnomiędzynarodowej, wynikające z odmiennych interpretacji postanowień Traktatu Paryskiego. Głównym przedmiotem trwającej od lat międzynarodowej debaty jest kwestia szelfu kontynentalnego wokół archipelagu. W centrum tego sporu jest kwestia zdolności archipelagu do generowania własnego szelfu kontynentalnego, tzn. odrębnego od szelfu generowanego przez wybrzeże kontynentalnej Norwegii. Drugim problemem, będącym od lat zarzewiem sporu jest kwestia legalności utworzonej w 1977 r. przez władze norweskie 200-milowej ochronnej strefy rybołówstwa wokół Svalbardu. Większość zainteresowanych połowami w tym regionie państw podważa legalność utworzenia tej strefy. Trzecią płaszczyzną sporu jest kwestia interpretacji postanowień traktatu z 1920 r., jak i zasięgu jego stosowania w obszarach morskich wokół archipelagu. Ponadto w centrum sporu pozostaje kwestia pochodna, niejako wynikająca z powyższych problemów, a mianowicie kwestia norweskiej jurysdykcji w obszarach morskich wokół Svalbardu. Jurysdykcja Norwegii jako państwa nadbrzeżnego nad wodami oblewającymi Svalbard - tworzącymi obszary morskie wokół archipelagu - jest kontestowana przez niektórych sygnatariuszy Traktatu Paryskiego, w tym zwłaszcza przez stronę rosyjską. (fragment tekstu)
Dostępne w
Biblioteka Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie
Biblioteka Główna Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach
Biblioteka Główna Uniwersytetu Ekonomicznego w Poznaniu
Biblioteka Główna Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu
Bibliografia
Pokaż
  1. M.J. Filipek, Słownik terminologii prawniczej norwesko-polski, polsko-norweski, Warszawa 2010, s. 127;
  2. M.J. Filipek, Norsk -polsk, polsk - norsk juridisk ordbok, Oslo 2010, s. 141.
  3. J. Symonides, Statut prawny i roszczenia do Arktyki oraz Bieguna Północnego, "Państwo i Prawo" 2008, nr 1, s. 31-46;
  4. J. Symonides, Arktyka region współpracy czy konfliktów, "Stosunki Międzynarodowe-International Relations" 2011, t. 44, nr 3-4
  5. J. Symonides, Perspektywy wykorzystania dla żeglugi Międzynarodowej Północnej Drogi Morskiej w Arktyce, "Stosunki Międzynarodowe-International Relations" 2011, t. 43, nr 1-2, s. 39-60;
  6. M. Łuszczuk, Rozwój sytuacji międzynarodowej w Arktyce a delimitacja obszarów morskich na Oceanie Arktycznym, "Stosunki Międzynarodowe-International Relations" 2010, t. 42, nr 3-4, s. 139-153.
  7. Konwencja ONZ o Prawie Morza z 1982 r.
  8. L. Łukaszuk, Współpraca i spory międzynarodowe na morzach, Warszawa 2009
  9. M. Mieczkowski, Status granic morskich Svalbardu oraz interpretacja Traktatu Spitsbergeńskiego z 1920 roku z perspektywy dzisiejszego międzynarodowego prawa morza, "Meritum" 2009, t. 1, s. 230.
  10. K. Kubiak, Interesy i spory państw w Arktyce, Wrocław 2009
  11. B. Kempen, Der völkerrechtliche Status der Inselgruppe Spitzbergen, Berlin 1995
  12. G. Ulfstein, The Svalbard Treaty, from terra nullius to Norwegian Sovereignty, Oslo 1995
  13. A. Grydehoj, An. Grydehoj, M. Ackren, The Globalization of the Arctic: Negotiating Sovereignty and Building Communities in Svalbard, Norway, "Island Studies Journal" 2012, t. 7, nr 1, s. 101.
  14. W. Czapliński, A. Wyrozumska, Prawo międzynarodowe publiczne. Zagadnienie systemowe, Warszawa 2004
  15. J. Machowski, Scientific Activities on Spitsbergen in the Light of the International Legal Status of the Archipelago, "Polish Polar Research" 1995, t. 16, nr 1-2, s. 15.
  16. Traktat Brzeski z 3 marca 1918 r., http://avalon.law.yale.edu/20th_century/bl34.asp#treatytext
  17. Traktat Spitsbergeński, "Dziennik Ustaw RP" z 5 listopada 1931 r.
  18. J.H. Jorgensen, Svalbard og Fiskevernsonen: Russiske persepsjoner etter den kalde krigen, Fridtjof Nansen Institute Report, Lysaker 2003
  19. M.J. Filipek, Arktyka jako wyzwanie dla społeczności międzynarodowej. Główne elementy kształtujące rozwój sytuacji międzynarodowej w regionie, "Gentes et Nationes" 2011, t. 3, nr 1, s. 80.
  20. T. Pedersen, The Svalbard Continental Shelf Controversy: Legal Disputes and Political Rivalries, "Ocean Development and International Law" 2006, t. 37, nr 3-4, s. 343.
  21. Konwencja Genewska o szelfie kontynentalnym z 1958 r., "Dziennik Ustaw RP" 1964, nr 28 poz. 179 z 22 maja 1962 r.
  22. B. Floistad, Svalbard-traktaten - ulike oppfatninger om traktatens anvendelsesomrade, ,,Perspektiv", Oslo, 2008, nr 5, s. 15.
  23. Umowa norwesko-duńska w sprawie delimitacji szelfu kontynentalnego oraz strefy rybołówstwa w rejonie między Grenlandią i Svalbardem z 20 lutego 2006 r. (Agreement between the Government of the Kingdom of Norway on the one Hand, and the Government of the Kingdom of Denmark Together With the Home Rule Government of Greenland on the Other Hand, Concerning the Delimitation of the Continental Shelf and the Fisheries Zones in the Area between Greenland and Svalbard, 2006, 2378 UNTS, art. 1).
  24. Wyrok MTS w sprawie Libia v. Malta z 3 czerwca 1985 r., ICJ Reports 1985, 18-33, para. 34.
  25. www.regjeringen.no/en/dep/ud/Whats-new/news/2010/statementdelimitation.html?id=601983 (June 2010)
  26. M.J. Filipek, D. Hruzdou, Maritime Delimitation in the Barents Sea and International Practice in Maritime Delimitation, "Polish Yearbook of International Law" 2011, t. 31, s. 207-233;
  27. J. Symonides, Delimitacja obszarów morskich na Morzu Barentsa i Oceanie Arktycznym między Rosją a Norwegią, w: Współczesne problemy prawa. Księga pamiątkowa dedykowana Profesorowi Jerzemu Młynarczykowi, Gdynia 2011, s. 57-80.
  28. U. Jenisch, Arktis und Seerecht, "Osteuropa" 2011, t. 61, nr 2-3, s. 67.
  29. T. Pedersen, T. Henriksen, Svalbard's Maritime Zones: The End of Legal Uncertainty?, ,,The International Journal of Marine and Costal Law" 2009, t. 24, nr 1, s. 141-161;
  30. T. Pedersen, The Svalbard Continental Shelf Controversy: Legal Disputes and Political Rivalries, ,,Ocean Development & International Law" 2006, t. 37, nr 3-4, s. 339-358.
  31. Spór pomiędzy Wielką Brytanią a Islandią oraz między RFN a Islandią, ICJ Reports 1974, s. 192.
  32. D.H. Anderson, The Status under International Law of Maritime Areas around Svalbard, ,,Ocean Development & International Law" 2009, t. 40, nr 4, s. 378.
  33. Lov om Norges okonomiske sone [okonomiske soneloven], LOV-1976-12-17-91.
  34. W. Anioł, Międzynarodowe kontrowersje wokół Arktyki i Spitsbergenu, "Stosunki Międzynarodowe" 2010, t. 41, nr 1-2, s. 95.
  35. J.H. Jorgensen, SvalbardogFiskevernsonen: Russiskepersepsjoner etter den kalde krigen, Fridtjof Nansen Institute Report, Lysaker 2003, s. 14.
  36. ,,Internasjonal politikk" 2004, t. 62, nr 2, s. 177-197;
  37. L. Numminen, A History and Functioning of the Spitsbergen Treaty, w: D. Wallis, S. Arnold (red.), The Spitsbergen Treaty, Multilateral Governance in the Arctic, Helsinki, Arctic Papers, t. 1, s. 13;
  38. M. Laruelle, International Law and Geographical Representations: The Russia Stance on Territorial Conflicts in the Arctic, w: L. Salmela (red.), Nordic Cooperation and the Far North, Helsinki 2011, s. 31.
  39. L. Numminen, A History and Functioning of the Spitsbergen Treaty, w: D. Wallis, S. Arnold (red.), The Spitsbergen Treaty, Multilateral Governance in the Arctic, Helsinki, Arctic Papers, t. 1, s. 11.
  40. North Sea Continental Shelf (Germany v. Denmark; Germany v. Netherlands) 1969, ICJ Reports 3, 51, para 96.
  41. A.N. Vylegzhanin, VK. Zilanov, Spitsbergen: Legal Regime of Adjacent Marine Areas, Utrecht 2007
  42. Jensen, Kontinentalsokkelens avgrensning utenfor 200 nautiske mil: Norske og russiske perspektiver i de nordlige havomrader, ,,Internasjonal Politikk" 2008, t. 66, nr 4, s. 578.
  43. J. A. Salcedo, Reflections on the Existence of a Hierarchy of Norms in International Law, "European Journal of International Law" 1997, t. 8, nr 4;
  44. E. de Wet, J. Vidmar (red.), Hierarchy in International Law: The Place of Human Rights, Oxford 2012.
  45. N. Scotcher, The Sovereignty Dilemma, w: D. Wallis, S. Arnold (red.), The Spitsbergen Treaty, Multilateral Governance in the Arctic, Helsinki, Arctic Papers, t. 1., s. 24.
  46. R. Churchill, G. Ulfstein, The Disputed Maritime Zones Around Svalbard, w: M.H. Nordquist, J.N. Moore, T.H. Heidar (red.), Changes in the Arctic Environment and the Law of the Sea, Leiden 2010, s. 588-592.
  47. T. Pedersen, Endringer i internasjonal Svalbard-politikk, "Internasjonal Politikk" 2009, t. 67, nr 1, s. 36.
  48. A. Ragin, The Effects of Climate Change in the Arctic, "Stosunki Międzynarodowe" 2011, t. 43, nr 1-2, s. 285-301.
  49. T. Henriksen, G. Ulfstein, Maritime Delimitation in the Arctic: The Barents Treaty, ,,Ocean Development & International Law" 2011, t. 42, nr 1-2, s. 10.
Cytowane przez
Pokaż
ISSN
0209-0961
Język
pol
Udostępnij na Facebooku Udostępnij na Twitterze Udostępnij na Google+ Udostępnij na Pinterest Udostępnij na LinkedIn Wyślij znajomemu