BazEkon - Biblioteka Główna Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie

BazEkon home page

Meny główne

Autor
Skodlarski Janusz (Uniwersytet Łódzki)
Tytuł
Poglądy i działalność publiczna Stanisława Staszica a jego oblicze moralne
Stanisław Staszic's Convictions and Public Activity versus his Morality
Źródło
Annales : etyka w życiu gospodarczym, 2007, vol. 10, nr 1, s. 77-93
Annales. Ethics in Economic Life
Słowa kluczowe
Poglądy ekonomiczne, Rolnictwo, Ustrój społeczno-polityczny, Religia
Economic views, Agriculture, Socio-political system, Religion
Uwagi
summ.
Staszic Stanisław
Abstrakt
Stanisław Staszic (1755-1826) pochodził z wielkopolskiej rodziny mieszczańskiej. Jego ojciec był burmistrzem Piły. S. Staszic należał do najwybitniejszych ludzi epoki Oświecenia, którzy podjęli reformy ustrojowe oraz szeroką działalność patriotyczną. Śmiertelne zagrożenie bytu narodowego było wyzwaniem, które znalazło odpowiedni odzew w kręgach "oświeconej" szlachty i magnatów. Zakres reform politycznych, gospodarczych i społecznych oraz próby wprowadzenia ich w życie były przedsięwzięciem, nie mającym precedensu w dotychczasowych dziejach narodu polskiego. Stanisław Staszic włączył się, z wielką nadzieją, w nurt przemian, które zostały zapoczątkowane w drugiej połowie XVIII w. Udział jego w naprawie Rzeczypospolitej ułatwiał fakt, że był teoretykiem i praktykiem, posiadającym rozległą wiedzę w dziedzinie prawa i ekonomii oraz przyrodoznawstwa i geologii. Sprawował odpowiedzialne funkcje państwowe, naukowe i oświatowe. Miał też duże osiągnięcia jako organizator w zakresie gospodarki, administracji, nauki i oświaty. (fragment tekstu)

Stanisław Staszic's public and reformatory activity is common knowledge. A lot of publications, especially textbooks cite excerpts of "Przestrogi dla Polski" i "Uwagi nad życiem Jana Zamoyskiego". He is also depicted as co-author of The Constitution of 3 May 1791 and "Commission of National Education," (a kind of National Board of Education). His beliefs and achievements in other spheres are poorly known. What is more, Staszic is usually regarded as a morally flawless figure. My presentation is focused on Staszic's full characteristics with special attention drawn to the moral dimension of his life. Staszic was a distinguished scholar, a man of a multitude of interests, including philosophy, theology, law, philology, nature and geology. He held many official posts. The paper also points out both his theoretical and practical achievements in science, education and the cooperative movement. However, as a result of a thorough analysis, some of Staszic's convictions and his public activity prove to be contradicting and some have to be criticised. The presentation highlights controversial lines of argumentation found in his works. (original abstract)
Dostępne w
Biblioteka Główna Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach
Pełny tekst
Pokaż
Bibliografia
Pokaż
  1. B. Leśnodorski, Dzieje Sejmu Czteroletniego (1788-1792). Studium historyczno-prawne, Ossolineum, Wrocław 1951.
  2. Encyklopedia historii gospodarczej Polski do 1945 r., Wiedza Powszechna, Warszawa 1981, s. 358.
  3. J.A. Gierowski, Historia Polski, 1505-1864, cz. 2, PWN, Warszawa 1978, s. 101-120.
  4. Kuźnica Kołłątajowska. Wybór źródeł, oprac. przez B. Leśnodorskiego, Wrocław 1952.
  5. S. Staszic, Edukacja z autobiografią autora, Polska Składnica Pomocy Szkolnych, Warszawa-Kraków-Poznań 1921, s. 2-5.
  6. J.J. Rousseau, Trzy rozprawy z filozofii społecznej, PWN, Warszawa 1956, s. 107-279.
  7. J.J. Rousseau, Wyznania, cz. I, PWN, Warszawa 1956, s. 14-15, 39 i 45-46.
  8. Montesquieu, O duchu praw, t. I, PWN, Warszawa 1957, s. 25-62 i cz. 3.
  9. Wielka Encyklopedia Francuska, wydana w latach 1751-1780 pod red. D. Diderota i J. d'Alamberta.
  10. Cz. Leśniewski, Stanisław Staszic, jego życie i ideologia w dobie Polski niepodległej (1755-1795), Nakładem Towarzystwa Naukowego Warszawskiego i Gebethnera i Wolffa, Warszawa 1926, s. 77.
  11. G.B. Spychalski, Zarys historii myśli ekonomicznej, PWN, Warszawa-Łódź 1999, s. 70-104.
  12. E. Lipiński, Historia polskiej myśli społeczno-ekonomicznej do końca XVIII wieku, Ossolineum, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk 1975, s. 332-247.
  13. S. Staszic, Uwagi nad życiem Jana Zamoyskiego, Ossolineum, Wrocław 1965, s. 90-91 i 104.
  14. F. Braudel, Kultura materialna, gospodarka i kapitalizm XV-XVIII wieku, PIW, Warszawa 1992, s. 435.
  15. J. Górski, Z historii myśli ekonomicznej. Studia i materiały, Wydawnictwo Łódzkie, Łódź 1985, s. 104-105.
  16. S. Staszic, Przestrogi dla Polski, http://polonica.net/, htm, s. 281.
  17. A. Jezierski, S.M. Zawadzki, Dwa wieki przemysłu w Polsce. Zarys dziejów, Wiedza Powszechna, Warszawa 1966, s. 22-23.
  18. M. Drozdowski, Podstawy finansowe działalności państwowej w Polsce 1764-1793. Działalność budżetowa Sejmu Rzeczypospolitej w czasach panowania Stanisława Augusta Poniatowskiego, Warszawa 1975.
  19. E. Rostworowski, Sprawa aukcji wojska na tle sytuacji politycznej przed sejmem czteroletnim, Warszawa 1957.
  20. J. Wimmer, Dzieje oręża polskiego, t. 1. Do roku 1793, Warszawa 1968.
  21. W. Kula, Szkice o manufakturach w Polsce w XVIII w., t. 1, Warszawa 1956, s. 21 i 60.
  22. J. Skodlarski, Zarys historii gospodarczej Polski, PWN, Warszawa 2000, s. 75-80.
  23. Miasta polskie w Tysiącleciu, t. I, Wydawnictwo im. Ossolińskich, Wrocław-Warszawa-Kraków 1965, s. 65.
  24. B. Szacka, Teoria i utopia Stanisława Staszica, PWN, Warszawa 1965, s. 210-211.
  25. Zarys dziejów religii. Praca zbiorowa, przewodniczący Komitetu J. Keller, Iskry, Warszawa 1986, s. 684.
  26. M. Bobrzyński, Dzieje Polski w zarysie, PIW, Warszawa 1987, s. 435.
  27. Zarys historii Polski, J. Tazbir (red.), PIW, Warszawa 1980, s. 281-282.
  28. S. Smolka, Polityka Lubeckiego przed powstaniem listopadowym, t. 2, PIW, Warszawa 1984, s. 610.
Cytowane przez
Pokaż
ISSN
1899-2226
Język
pol
Udostępnij na Facebooku Udostępnij na Twitterze Udostępnij na Google+ Udostępnij na Pinterest Udostępnij na LinkedIn Wyślij znajomemu