BazEkon - Biblioteka Główna Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie

BazEkon home page

Meny główne

Autor
Kapusta Franciszek (Uniwersytet Przyrodniczy we Wrocławiu)
Tytuł
Bezpieczeństwo żywnościowe Polski i jej mieszkańców w okresie przedakcesyjnym i po akcesji do Unii Europejskiej
Food Security of Poland and its Inhabitants During the Pre-Accession and After Accession Period to the European Union
Źródło
Ekonomia XXI Wieku, 2016, nr 4 (12), s. 68-86, tab., bibliogr. 44 poz.
Economics of the 21st Century
Słowa kluczowe
Bezpieczeństwo żywnościowe
Food security
Uwagi
streszcz., summ.
Firma/Organizacja
Unia Europejska (UE)
European Union (EU)
Abstrakt
Celem badań było określenie stanu i kierunku zmian bezpieczeństwa żywnościowego Polski i jej mieszkańców w okresie przedakcesyjnym i po akcesji do Unii Europejskiej, a w szczególności: zdefiniowanie pojęcia, rodzajów bezpieczeństwa żywnościowego i warunków jego spełnienia, scharakteryzowanie poziomu spożycia podstawowych produktów żywnościowych w latach 2000-2014 oraz określenie poziomu samowystarczalności żywnościowej wybranych produktów, dokonanie oceny ekonomicznej dostępności do żywności i zróżnicowania społeczności polskiej pod tym względem, ustalenie poziomu spożycia energii, jej struktury oraz podstawowych składników odżywczych dla poszczególnych grup społeczno- ekonomicznych gospodarstw w latach 2001-2003 i 2012-2014. Aby bezpieczeństwo żywnościowe państwa było zagwarantowane, muszą być spełnione cztery warunki jednocześnie: 1) fizyczna dostępność żywności, co oznacza, że krajowa gospodarka żywnościowa gwarantuje spożycie co najmniej minimalnego zapotrzebowania fizjologicznego, import zaś dostarcza żywności ponad to minimalne zapotrzebowanie, 2) trwałość i niezawodność dostaw żywności, 3) ekonomiczna dostępność żywności, co jest równoznaczne z tym, że także najsłabsze ekonomicznie gospodarstwa domowe i ich członkowie mają dostęp do niezbędnej żywności (dzięki różnym formom pomocy żywnościowej), 4) zdrowotna odpowiedniość pojedynczego produktu żywnościowego i spożywanej racji żywnościowej (niezbędny poziom energii, właściwa proporcja składników pokarmowych, brak niedopuszczalnej wielkości zanieczyszczeń). Oceniając pierwszy warunek bezpieczeństwa żywnościowego Polski na przykładzie wybranych produktów, stwierdzono że jest on zachowany z nadwyżką z wyjątkiem owoców. Zagadnienie trwałości i niezawodności dostaw oceniono na podstawie funkcjonowania łańcucha żywnościowego. Posiadanie dodatniego salda obrotów handlowych produktami rolnymi i żywnościowymi (Polska ma od 2003 r.) stwarza podstawę ekonomiczną kształtowania trwałości i niezawodności dostaw żywności. Ekonomiczna dostępność żywności zależy od uzyskiwania stałych dochodów i od poziomu dochodu rozporządzalnego na członka w rodzinie. Stwierdzono, że poziom dochodu rozporządzalnego na 1 członka w gospodarstwach domowych jest zróżnicowany; najwyższy w gospodarstwach pracowników pracujących na własny rachunek, a najniższy w gospodarstwach rolników. W badanym okresie (2001-2003 do 2012-2014) dochód rozporządzalny wzrasta, chociaż nie liniowo, a tempo tych zmian jest niejednakowe dla poszczególnych grup gospodarstw domowych; najwyższe występuje w gospodarstwach rolników (213,7%), najniższe zaś w gospodarstwach pracowników (186,8%). Stwierdzono zmniejszanie się wartości energetycznej diety. Najwyższa wartość wciąż występuje w gospodarstwach domowych emerytów i rencistów, następnie w gospodarstwach rolników, a najniższa w gospodarstwach pracujących na własny rachunek. We wszystkich grupach społeczno-ekonomicznych wartość energetyczna diety znajduje się na poziomie wartości zalecanej (9200-11 700 kJ) z wyjątkiem grupy gospodarstw pracowników i pracujących na własny rachunek w latach 2012-2014. Struktura tej diety jest niestety wadliwa, ponieważ za dużo energii pochodzi z tłuszczów, a za mało z węglowodanów. Na uwagę zasługuje bardzo wysoka ocena jakości spożywanej żywności.(abstrakt oryginalny)

The aim of the study was to determine the status and direction of changes in food security of Poland and its inhabitants during the pre-accession and post-accession period to the European Union, and in particular to define the concept, types of food security and the conditions for its fulfillment, to characterize the level of consumption of basic food products in the years 2000-2014 and to determine the level of food self-sufficiency of selected products, to assess the economic availability of food and the diversity of the Polish community in this regard, to determine the level of consumption of energy, its structure and basic nutrients for different socio-economic groups of households for the years 2001-2003 and 2012-2014. To ensure food security of the state, four conditions have to be met simultaneously: 1) physical availability of food, which means that the domestic food economy ensures the intake of at least the minimum physiological requirement, and import supplies more food than the minimum requirement, 2) stability and reliability of food supply, 3) economic availability of food, which is equivalent to the fact that the economically weakest households and their members have access to necessary food (thanks to various forms of food aid), 4) health suitability of a single food product and consumed ration (the necessary energy level, the proper ratio of nutrients, the lack of an inadmissible degree of pollution). Assessing the first condition for food security of Poland on the example of selected products, it was found that it was maintained with surplus with the exception of fruit. The question of durability and reliability of supply was rated on the basis of the functioning of the food chain. Having a positive balance of trade in agricultural products and foodstuffs (Poland has had it since 2003) provides the basis for the economic development of the durability and reliability of food supplies. Economic availability of food depends on obtaining a regular income and the level of disposable income per member of the family. It was found that the level of disposable income per 1 member of household was diverse; the highest in the households of the self-employed and the lowest in the households of farmers. In the analyzed period (2001-2003 to 2012-2014) disposable income increases, but not linearly, and the pace of these changes is uneven for different groups of households; is the highest in the households of farmers (213.7%) and the lowest in the households of employees (186.8%). It was found that the energetic value of diet had decreased. The highest value was found in households of pensioners, then in the households of farmers, and the lowest in the households of the self-employed. In all groups, the socio-economic value of the diet is at the level of recommended value (9200-11700 kJ) with the exception of farm workers and the self-employed in 2012-2014. The structure of this diet is unfortunately flawed because too much energy comes from fat and not enough from carbohydrates. Noteworthy is very high quality of food consumed.(original abstract)
Dostępne w
Biblioteka Główna Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie
Biblioteka Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie
Biblioteka Główna Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach
Biblioteka Główna Uniwersytetu Ekonomicznego w Poznaniu
Biblioteka Główna Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu
Pełny tekst
Pokaż
Bibliografia
Pokaż
  1. FAO, 2002, The State of Food Insecurity in the World, Rome.
  2. Gulbicka B., 2008, Bezpieczeństwo żywności w Polsce, Studia i Monografie 116, IERiGŻ, Warszawa, s. 64-138.
  3. Handel zagraniczny produktami rolno-spożywczymi. Stan i perspektywy, 2004, nr 20, IERiGŻ-PIB, ARR, MRiRW, s. 4.
  4. Jarosz M., Respondek W., Wolnicka K. i in., 2012, Zalecenia dotyczące żywienia i aktywności fizycznej, [w:] Jarosz M. (red.), Normy żywienia dla populacji polskiej - nowelizacja, IŻiŻ, Warszawa, s. 154.
  5. Kapusta F., 1976, Zmiany struktury agrarnej i kierunków produkcji rolniczej w Legnicko-Głogowskim Okręgu Miedziowym, PWN, Warszawa, s. 11-12.
  6. Kapusta F., 2003, Teoria agrobiznesu, Wydawnictwo Akademii Ekonomicznej we Wrocławiu, Wrocław, s. 19-22.
  7. Kapusta F., 2006, Zarządzanie działaniami logistycznymi, Wydawnictwo Forum Naukowe, Poznań-Wrocław, 105-136.
  8. Kapusta F., 2008, Agrobiznes, Difin, Warszawa, s. 29-33.
  9. Kapusta F., 2012, Agrobiznes, Difin, Warszawa, s. 27-32, 71-72, 263-264.
  10. Kapusta F., 2015, Bezpieczeństwo żywnościowe jako indykator zrównoważonego spożycia, Journal of Agribusiness and Rural Development, no. 4, s. 695-703.
  11. Kowalczyk S., 2009, Bezpieczeństwo żywności w erze globalizacji, Oficyna Wydawnicza SGH, Warszawa.
  12. Kwasek M., 2012, Ekonomiczna dostępność żywności, [w:] Z badań nad rolnictwem społecznie zrównoważonym. Ocena stanu wyżywienia ludności w Polsce w aspekcie bezpieczeństwa żywnościowego, IERiGŻ-PIB, Warszawa, s. 36-37, 39.
  13. Kwasek M. (red.), 2012, Z badań nad rolnictwem społecznie zrównoważonym (17). Ocena stanu wyżywienia ludności w Polsce w aspekcie bezpieczeństwa żywnościowego, IERiGŻ-PIB, Warszawa.
  14. Leśniak K., 2012, Bezpieczeństwo żywnościowe i bezpieczeństwo żywności - aspekty prawne, Przegląd Prawa Rolnego, nr 1(10).
  15. Małysz J., 1990, Bezpieczeństwo żywnościowe, [w:] Gorzelak E., Gospodarka rynkowa a wyżywienie, SGPiS, Warszawa.
  16. Małysz J., 1991, Bezpieczeństwo żywnościowe - strategiczna potrzeba ludzkości, PWN, Warszawa.
  17. Małysz J., 2008, Bezpieczeństwo żywnościowe strategiczną potrzebą ludzkości, ALMAMER, Wyższa Szkoła Ekonomiczna, Warszawa.
  18. Małysz J., 2009, Ekonomiczna interpretacja bezpieczeństwa żywnościowego, [w:] Kowalczyk S. (red.), Bezpieczeństwo żywnościowe w erze globalizacji, Oficyna Wydawnicza SGH, Warszawa.
  19. Marks-Bielska J., Lizińska W., Serocka I., 2015, Polski handel zagraniczny produktami rolno-spożywczymi i jego przewaga komparatywna w latach 2008-2013, Journal of Agribusiness and Rural Development, no. 4(38), s. 760.
  20. Michalczyk J., 2012, Bezpieczeństwo żywnościowe w obliczu globalizacji, Ekonomia, nr 1(18), Wydawnictwo Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu, Wrocław 2012.
  21. Michna W., 1998, Bezpieczeństwo żywnościowe, [w:] Encyklopedia agrobiznesu, Fundacja Innowacja, Wyższa Szkoła Społeczno-Ekonomiczna, Warszawa, s. 63-65.
  22. Mikuła A., 2012, Bezpieczeństwo żywnościowe w Polsce, Roczniki Ekonomii Rolnictwa i Rozwoju Obszarów Wiejskich, t. 99, z. 4, s. 38, 44, 46.
  23. Obiedzińska A., 2012, Bezpieczeństwo żywnościowe, [w:] Kwasek M. (red.), Z badań nad rolnictwem społecznie zrównoważonym. Ocena stanu wyżywienia ludności w Polsce w aspekcie bezpieczeństwa żywnościowego, IERiGŻ-PIB, Warszawa, s. 9-22.
  24. Oszmiański J., 2007, Soki owocowe o wysokiej aktywności biologicznej, Przemysł Fermentacyjny i Owocowo-Warzywny, nr 4, s. 12.
  25. Rocznik statystyczny rolnictwa i obszarów wiejskich 2005, GUS, Warszawa, s. 385-386.
  26. Rocznik statystyczny rolnictwa i obszarów wiejskich 2006, GUS, Warszawa, s. 406.
  27. Rocznik statystyczny rolnictwa i obszarów wiejskich 2007, GUS, Warszawa, s. 383, 392, 396.
  28. Rocznik statystyczny rolnictwa i obszarów wiejskich 2008, GUS, Warszawa, s. 393, 402.
  29. Rocznik statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej 2002, GUS, Warszawa, s. 426
  30. Rocznik statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej 2015, GUS, Warszawa, s. 304-305, 310, 318, 325-329, 336, 553.
  31. Rocznik statystyczny rolnictwa 2010, GUS, Warszawa, s. 292-299, 308, 312.
  32. Rocznik statystyczny rolnictwa 2014, GUS, Warszawa, s. 347-351, 362.
  33. Rocznik statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej 2010, GUS, Warszawa, s. 518.
  34. Rocznik statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej 2012, GUS, Warszawa, s. 288, 291, 302.
  35. Rocznik statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej 2013, GUS, Warszawa, s. 286, 302, 315.
  36. Rocznik statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej 2014, GUS, Warszawa, s. 308, 486.
  37. Rynek Rzepaku 2001, nr 40.
  38. Rynek Rzepaku 2015, nr 48.
  39. Sapa A., 2012, Bezpieczeństwo żywnościowe w krajach rozwijających się, www.kpsw.edu (04.01.2012).
  40. Schejtman A., 1988, Food security trends and impact of the crisis, Cepal Review, s. 36.
  41. Stachak S., 1997, Wstęp do metodologii nauk ekonomicznych, Książka i Wiedza, Warszawa, s. 132-133.
  42. Stachak S., 2003, Podstawy metodologii nauk ekonomicznych, Książka i Wiedza, Warszawa, s. 213-216.
  43. Szerfenberg R., 1998, Kwestia zdrowia, [w:] Rajkiewicz A., Supińska Z., Księżopolski M. (red.), Polityka społeczna, Materiały do studiowania, Biblioteka Pracownika Socjalnego, Katowice.
  44. Ustawa z dnia 25 sierpnia 2006 r. o bezpieczeństwie żywności i żywienia, DzU 2006, nr 171, poz. 1225; zmiana: Ustawa z dnia 8 stycznia 2010 r. o zmianie ustawy o bezpieczeństwie żywności i żywienia oraz niektórych innych ustaw, DzU 2010, nr 21, poz. 105.
Cytowane przez
Pokaż
ISSN
2353-8929
Język
pol
URI / DOI
http://dx.doi.org/10.15611/e21.2016.4.06
Udostępnij na Facebooku Udostępnij na Twitterze Udostępnij na Google+ Udostępnij na Pinterest Udostępnij na LinkedIn Wyślij znajomemu