BazEkon - Biblioteka Główna Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie

BazEkon home page

Meny główne

Autor
Kuczer Jarosław (Uniwersytet Zielonogórski)
Tytuł
"L'économie du bon plaisir". Wpływ myśli etatystycznej na organizację życia administracyjno-ekonomicznego Śląska doby habsburskiej (1526-1740)
"L'économie du bon plaisir." The Impact of Statism on the Organization of Administrative and Economic Life of Silesia during the Habsburg Era (1526-1740)
Źródło
Zeszyty Naukowe Polskiego Towarzystwa Ekonomicznego w Zielonej Górze, 2017, nr 7, s. 197-211, bibliogr. 35 poz.
Scientific Journal of Polish Economic Society in Zielona Góra
Słowa kluczowe
Etatyzm, Administracja publiczna, Ekonomia, Historia myśli ekonomicznej
Statism, Public administration, Economics, History of economic thought
Uwagi
Klasyfikacja JEL: B19
streszcz., summ.
Kraj/Region
Śląsk
Silesia
Abstrakt
W wielu nurtach nauk humanistycznych, zwłaszcza naukach politycznych i ekonomicznych (choć i badań nad kulturą) przejawia się wątek analizy wpływu myśli etatystycznej na funkcjonowanie społeczeństw. Celem, jak i w niniejszym artykule, jest unaocznienie i uwypuklenie zjawisk współczesnych, poprzez dociekania nad ich genezą i charakterem, traktowanym - zwłaszcza przez badaczy austriackich i brytyjskich - jako niezmienny. Pochylenie się nad tematyką śląską tego problemu wynika z kilku stałych. Po pierwsze jest to jedna z prowincji Świętego Cesarstwa Rzymskiego Narodu Niemieckiego, której w badaniach nad historią prawa przypisuje się cechy państwa par excellence. Po drugie w omawianym okresie była to najdalej z pośród innych wysunięta na wschód Europy struktura ekonomiczna, która ulegała polityce etatystycznej wzorowanej na dokonaniach francuskich. Po trzecie, Śląsk uległ jej ostatni w Europie, a więc przyjął jej "najdoskonalszą", dobrze wypracowaną, formę. W artykule analizie poddano kwestie organizacji i rozwoju centralnych struktur administracji publicznej oraz ich wpływ na etatyzm ekonomiczny, według schematu: 1. Programowe podstawy etatyzmu na Śląsku, 2. Realizacja założeń przez tworzenie urzędów centralnych, 3. Przejmowanie najwyższych urzędów o charakterze ekonomicznym przez ludzi cesarskich, 4. Nadawanie największych majątków ludziom związanym z polityką Wiednia, 5. Nowości z zakresu polityki skarbowej, 6. Ekonomiczne przesłanki cementowania hierarchii społecznej. Taki układ związany jest z chronologiczną wartością zmian. Przy prowadzeniu eksplanacji najlepiej sprawdziła się metoda synchronistyczna, genetyczna, filologiczna, ewolucyjna, socjologiczna, elementy metod porównawczej, progresywnej, retrogresywnej oraz argumentum ex silentio.(abstrakt oryginalny)

In many human sciences, especially political science and economics (and cultural research) there exist many analyses of the impact of statism (etatism) on the functioning of societies. The aim of this article is to show and highlight contemporary phenomena of this doctrine, through inquiry into their origins and character, treated - especially by Austrian and British researchers - as unchangeable. Why Silesia? Why 1526-1740? Several constants existed there. Firstly, it was a province of the Holy Roman Empire of the German Nation, treated in the studies of the history of the rights as state par excellence. Secondly, in the abovementioned period, it was the farthest from, among others, Europe's easternmost economic structure which underwent statist policies modeled on French achievements. Thirdly, Silesia was the last in Europe, and so it was seen as "the most perfect", in practice it was a well worked out and well distorted, form. The article analyzes the issues of the organization and development of central public administration structures and their impact on economic statism, according to the scheme: 1. Ideological basis of statism in Silesia, 2. Implementation through the creation of central offices, 3. The taking of the highest economic offices by the Emperor's adherents, 4. Giving the greatest land fortunes to people involved in the politics of Vienna Court, 5. News from the fiscal policy agenda, 6. Economic basis of the creation a new social order/hierarchy. Such a system is related to the value of chronological changes. When conducting an explanation, it proved to be the best to use synchronic, genetic, philological, evolutionary and sociological methods and elements of comparative, progressive and retrogressive and argumentum ex silentio methods as well.(original abstract)
Pełny tekst
Pokaż
Bibliografia
Pokaż
  1. Acta Publica (1875), Verhandlungen und Korrespondenzen der schlesischen Fürsten und Stände, re. H. Palm, t. 5, Breslau.
  2. Archiwum Państwowe w Zielonej Górze, Majątek Zabór, sygn. 6, 7, 9, 10, 18, 19, 20, 23, 24, 27, 31, 33.
  3. Archiwum Państwowe we Wrocławiu, Księstwo głogowskie 1329-1886, sygn. 511, 513, 517, 527; 527.
  4. Blaźek C. (1885-1887), Der Abgestorbene Adel der Preussischen Provinz Schlesien, Nürnberg.
  5. Codex Diplomaticus Silesiae (1908), t. 24, Breslau.
  6. Collins J.B. (1988), Fiscal limits of absolutism. Direct taxation in Early Seventeenth- Century France, Berkley.
  7. Dessmann G. (1904), Geschichte der Schlesischen Agrarverfassung, Strassburg.
  8. Gebauer C. (1934), Schlesischer Adel im Spätbarock. Nach Tagebüchern des Grafen Otto Wenzel von Nostitz, Landeshauptmanns von Breslau, Zeitschrift des Vereins für Geschichte und Altertum Schlesiens, 68, s. 142.
  9. Gschließer v. O. (1942), Der Reichshofrat. Bedeutung und Verfassung einer obersten Reichsbehörde von 1599 bis 1806, Wien.
  10. Gude F. (1708), Staat von Schlesien, Leipzig.
  11. Henel v.Hennefeld N. (1782), Beyträge zur Juristischen Litteratur in Schlesien, Breslau.
  12. Hengerer M. (2004), Kaiserhof und Adel in der Mitte des 17. Jahrhunderts. Eine Kommunikationsgeschichte der Macht in der Vormoderne, Konstanz.
  13. Horn Melton van J. (1995), The Nobility in the Bohemian and Austrian Lands, w: Scott H.M. (red.), The European Nobilities in the Seventeenth and Eighteenth Centuries, t. 2, London, s. 121-143.
  14. Hübner H. (1925), Die Verfassung und Verwaltung des Gesamtstaats Schlesien in der Zeit des Dreißigjährigen Krieges, Zeitschrift des Vereins für Geschichte und Altertum Schlesiens, 59, s. 77-99.
  15. Izdebski H. (2015), Doktryny polityczno-prawne. Fundamenty współczesnych państw, Warszawa.
  16. Jedin H. (1938), Zwei Denkschriften über die Gegenreformation in Schlesien, Archiv für Schlesische Kirchengeschichte, nr 3, s. 212-215.
  17. Kinderfreund K. (1860), Das Fürstenhaus Lobkowitz. Mit einem Anhange: Das Banquett zu Raudnitz im Jahre 1811, Prag.
  18. Köhler J.D. (1741), Schlesische Kern-Chronick..., t. 1, Nürnberg.
  19. Kuczer J. (2013a), Baronowie, hrabiowie, książęta. Nowe elity Śląska (1629-1740), Zielona Góra.
  20. Kuczer J., (2006b), Kryteria definiujące elitę szlachecką księstwa głogowskiego po wojnie trzydziestoletniej (1648-1741), Śląski Kwartalnik Historyczny Sobótka, s. 276-289.
  21. Loen J.M. (1752), Der Adel, Ulm.
  22. Meraviglia-Crivelli R.J. (1885), Der böhmische Adel, (Mautern an der Donau).
  23. Michalkiewicz S. (1969), Gospodarka magnacka na Śląsku w drugiej połowie XVIII wieku (na przykładzie majątku Książ), Wrocław.
  24. Národní archiv v Praze, ČDK, 752, sygn. IV D 1, krt. 421, 432, 487, 508, 512, 785.
  25. Nowack A. (1902), Die Reichsgrafen Colonna, Freiherrn von Fels, auf Tost und Gross- Strehlitz bis 1695, Jahresbericht des Königlichen Gymnasiums zu Neustadt Ob.-Schles, 220, s. 5-17.
  26. Root H. (1987), Peasant and King in Burgundy. Agrarian Foundations of French Absolutism, Berkley.
  27. Sękowski R. (2003), Herbarz szlachty śląskiej, t. 2, Katowice.
  28. Sinapius J. (1720-1726), Schlesische Curiositäten..., t. 1, Leipzig.
  29. Stranz C.F.F. (1854), Geschichte des deutschen Adels urkundlich nachgewiesen von seinem Ursprunge bis auf die neueste Zeit, t. 3, Breslau.
  30. Strzyżewski W. (2009), Herby i tytuły. Pieczęć szlachecka w księstwie głogowskim (XVI-XVIII wiek), Warszawa.
  31. Tabele podatku gruntowego i ludności wsi śląskich z około 1765 roku (1975), opr. Z. Kwaśny, J. Wosch, Wrocław, s. 3-15.
  32. Weber M. (1992), Das Verhältnis Schlesiens zum alten Reich in der frühen Neuzeit, Köln-Weimar-Wien.
  33. Weber M. (1996), Die schlesischen Polizei- und Landesordnungen der frühen Neuzeit, Köln-Weimar-Wien.
  34. Wentzky v.Petersheyde P. (1615), Kurtzer Tractat und Bericht von dem Schlesischen Ritterrecht und Ehrengericht denen vom Adel und Ritterstandt, Leipzig.
  35. Zedlitz-Neukirch L. (1836-1839), Neues preussisches Adelslexikon, t. 5, Leipzig.
Cytowane przez
Pokaż
ISSN
2391-7830
Język
pol
Udostępnij na Facebooku Udostępnij na Twitterze Udostępnij na Google+ Udostępnij na Pinterest Udostępnij na LinkedIn Wyślij znajomemu