BazEkon - Biblioteka Główna Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie

BazEkon home page

Meny główne

Autor
Taradejna Paweł (University of Lodz)
Tytuł
Pomiędzy protorasizmem szlacheckim a rasizmem naukowym. Studium porównawcze praktyk urasawiania innych na przykładzie polskich chłopów pańszczyźnianych i Afroamerykanów
Between Gentry Proto-Racialism and Scientific Racism. A Comparative Study of The Practices of Oppressing Others on The Example of Polish Serfs and African-Americans
Źródło
Acta Universitatis Lodziensis. Folia Sociologica, 2024, nr 88, s. 77-89, bibliogr. 35 poz.
Tytuł własny numeru
Stosunki społeczne. Tożsamość. Miejsce. Komunikacja
Słowa kluczowe
Analiza porównawcza, Różnice etniczno-narodowościowe ludności
Comparative analysis, Ethno-nationalist differences in population
Kraj/Region
Stany Zjednoczone Ameryki
United States of America (USA)
Abstrakt
Celem artykułu jest dokonanie studium porównawczego zjawisk protorasizmu szlacheckiego i nowożytnego rasizmu naukowego oraz ujęcia ich, zgodnie z funkcjonującą praktyką akademicką, w kategorii faktów społeczno-kulturowych. Autor zarysowuje charakterystykę zjawisk: polskiego protorasizmu szlacheckiego i medykalizacji pojęcia ludzkiej rasy w Stanach Zjednoczonych na przełomie XIX i XX wieku, zaprzęganej w proces wtórnego uprzedmiatawiania nie-białej ludności. Wskazuje na pewne elementy wspólne praktyk urasawiania Innych zarówno w szlacheckiej Polsce, jak i oddalonej w czasie Ameryce. W tym kontekście rozpatruje rasizm jako kategorię analityczną będącą narzędziem Foucaultowskiej władzy dyskursywnej, podkreślając jej klasowy i dystynkcyjny charakter. Zwraca uwagę na przemiany, które dokonywały się w rozumieniu pojęcia rasy wraz z postępującym rozwojem oświeceniowego europejskiego ideału naukowości. Wskazuje na cechy i figury powszechnie utożsamiane z Innymi. Ich podobieństwo tłumaczy wspólnym rdze-niem, wywodzącym się ze wczesnego europejskiego etnocentryzmu.(abstrakt oryginalny)

This article aims to make a comparative study of the phenomena of gentry protoracialism and modern scientific racism and to frame them, according to the functioning academic practice, in the category of socio-cultural facts. The author outlines the characteristics of the phe-nomena: Polish aristocratic proto-racism and the medicalisation of the notion of the human race in the United States at the turn of the 20th century, harnessed to the process of secondary prejudice against non-whites. She points out some common elements in the practices of racialising the Other in aristocratic Poland and America far removed in time. In this context, she considers racism as an analytical category that is a tool of Foucaultian discursive power, emphasising its class and dystopic nature. He draws attention to the transformations that took place in understanding the concept of race with the progressive development of the Enlightenment European ideal of scientism. He points out the characteristics and figures commonly identified with the Other. He explains their similarity with a common core derived from early European ethnocentrism.(original abstract)
Bibliografia
Pokaż
  1. Balibar É. (1991), Class Racism, [w:] Balibar É., Wallerstein I., Race, Nation, Class. Ambiguous Identities, Verso, London-New York, s. 204-216.
  2. Barroso A. (2020), Most black adults say race is central to their identity and feel connected to a broader black community. Pobrane z: https://www.pewresearch.org/fact-tank/2020/02/05/most-black-adults-say-race-is-central-to-their-identity-and-feel-connected-to-a-broader-black-community/
  3. Biondi G., Rickards O. (2002), The Scientific Fallacy of the Human Biological Concept of Race, "Mankind Quarterly", nr 42(4), https://doi.org/10.46469/mq.2002.42.4.2
  4. Census, race and science (2000), "Nature Genetics", t. 24, s. 97-98. https://doi.org/10.1038/72884
  5. Christie R. (2010), Acting White: The Curious History of a Racial Slur, Thomas Dunne Books, New York.
  6. Czarnecki R.S. (2015). Racjonalizm vs fundamentalizm. Pobrane z: https://www.sprawynauki.edu.pl/archiwum/dzialy-wyd-elektron/325-religioznawstwo/3069-racjonalizm-vs-fundamentalizm
  7. Davis A.Y. (2022), Kobiety, rasa, klasa, Wydawnictwo Karakter, Kraków.
  8. Foucault M. (1970), Porządek dyskursu, Wydawnictwo słowo/obraz terytoria, Gdańsk.
  9. Foucault M. (2010), Historia seksualności, Wydawnictwo słowo/obraz terytoria, Gdańsk.
  10. Goffman E. (2007), Piętno. Rozważania o zranionej tożsamości, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, Gdańsk.
  11. Green L. (1998), Stereotypes: Negative Racial Stereotypes and Their Effect on Attitudes Toward African-Americans, "Perspectives on Multiculturalism and Cultural Identity", nr 11(1), s. 560-573.
  12. Kendziorek P. (2011), Biologistyczna legitymizacja doktryn społecznych, [w:] Ługowski W., Lisiejew I.K. (red.), Filozofia przyrody - dziś, Fundacja Instytutu Filozofii i Socjologii PAN, Warszawa, s. 200-206.
  13. Koziołek R. (2016), Czerń i literatura. Pobrane z: https://www.newsweek.pl/historia/czern-iliteratura/qjsqwc6
  14. Kubica-Heller G. (2015), Antropologiczny dyskurs rasowy: jego twórcy i dekonstruktorzy, [w:] Barański J., Golonka-Czajkowska M., Niedźwiedź A. (red.), W krainie metarefleksji: księga poświęcona profesorowi Czesławowi Robotyckiemu, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków, s. 94-117
  15. Leszczyński A. (2023), Obrońcy pańszczyzny, Wydawnictwo Krytyki Politycznej, Warszawa.
  16. Lewontin R. (1972), The Apportionment of Human Diversity, [w:] Dobzhansky T., Hecht M.K., Steere W.C. (red.), Evolutionary Biology, Springer, Nowy Jork, s. 381-398. https://doi.org/10.1007/978-1-4684-9063-3_14
  17. Nowak J. (2017), Pojęcie władzy w ujęciu Michela Foucaulta i Hannah Arendt, "Studia z Historii Filozofii", nr 1(8), s. 131-154.
  18. Olszański T.A. (1997), Zagadnienie rasizmu, "Nigdy więcej", t. 5, s. 21-25.
  19. Plank L. (2022), Samiec alfa musi odejść. Dlaczego patriarchat szkodzi wszystkim, Wydawnictwo Czarne, Warszawa.
  20. Pobłocki K. (2021), Chamstwo, Wydawnictwo Czarne, Warszawa.
  21. Rauszer M. (2020), Bękarty pańszczyzny. Historia buntów chłopskich, Wydawnictwo RM, Warszawa.
  22. Ryś P.W. (2019), "Obaczymy, czy masz dobrą krew w sobie". Podziały rasowe a kategoria rasy w "Ogniem i mieczem" Henryka Sienkiewicza, "Ruch Literacki", nr 2(353), s. 153-173. https://doi.org/10.24425/rl.2019.130034
  23. Ryś P.W. (2023), Rasizm klasowy i terminy pokrewne. Próba uporządkowania pojęć. Pobrane z: https://dyskursidialog.org/2023/01/18/rasizm-klasowy-i-terminy-pokrewne-proba-uporzadkowania-pojec/
  24. Shiao J.L., Bode T., Beyer A., Selvig D. (2012), The Genomic Challenge to the Social Construction of Race, "Sociological Theory", nr 30(2), s. 67-88.
  25. Strzałko J. (2009), Darwin jako antropolog ewolucyjny. Problem ras ludzkich, "Kosmos", nr 58(3-4), s. 273-278.
  26. Tehranian J. (2000), Performing Whiteness: Naturalization Litigation and the Construction of Racial Identity in America, "The Yale Law Journal", t.. 109, nr 4, s. 817-848. https://doi.org/10.2307/797505
  27. Tomala L. (2023), Zrezygnujmy ze stosowania kategorii rasy w medycynie - proponuje dwójka badaczy z UAM i UJ. Pobrane z: https://naukawpolsce.pl/aktualnosci/news%2C95002%2Czrezygnujmy-ze-stosowania-kategorii-rasy-w-medycynie-proponuje-dwojka
  28. Traverso E. (2011), Rasizm klasowy, [w:] Europejskie korzenie przemocy nazistowskiej, Instytut Wydawniczy Książka i Prasa, Warszawa.
  29. Tullett W. (2016), Grease and Sweat: Race and Smell in Eighteenth-Century English Culture, "Cultural and Social History", t. 13, nr 3, s. 307-322. https://doi.org/10.1080/14780038.2016.1202008
  30. Twardowski M. (2014), Czy zasadne jest stosowanie "antropologicznej" koncepcji "rasy"? "Tarnowskie Studia Teologiczne 33", t. 1, s. 25-37. https://doi.org/10.15633/tst.712
  31. Wielgosz P. (2021), Gra w rasy. Jak kapitalizm dzieli, by rządzić, Wydawnictwo Karakter, Kraków.
  32. Williams-Forson P. (2013), More than Just the "Big Piece of Chicken": The Power of Race, Class and Food in American Consciousness, [w:] Counihan C., Van Esterik P. (red.), Food and Culture (s. 107-118), Routledge, Nowy Jork.
  33. Wlezień M. (b.d.), Symbolika kolorów: czerń. Pobrane z: https://mnk.pl/aktualnosci/symbolika-kolorow-czern
  34. Wrzesińska K. (2021), Termin rasa i jego synonimy w polskiej refleksji naukowej i popularnonaukowej w latach 1864-1918, "Studia z Filologii Polskiej i Słowiańskiej", t. 56, Article 2041. https://doi.org/10.11649/sfps.2041
  35. Zajączkowski A. (1961), Główne elementy kultury szlacheckiej w Polsce. Ideologia a struktury społeczne, Wydawnictwo Ossolineum, Wrocław.
Cytowane przez
Pokaż
ISSN
0208-600X
Język
eng
URI / DOI
http://dx.doi.org/10.18778/0208-600X.88.05
Udostępnij na Facebooku Udostępnij na Twitterze Udostępnij na Google+ Udostępnij na Pinterest Udostępnij na LinkedIn Wyślij znajomemu