BazEkon - Biblioteka Główna Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie

BazEkon home page

Meny główne

Autor
Czetwertyński Sławomir (Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu), Sukiennik Jakub (Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu)
Tytuł
Skuteczność formalnych mechanizmów ochrony systemu instytucjonalnego w Polsce
Effectiveness of the Institutional System Protection Mechanism in Poland
Źródło
Zeszyty Naukowe Polskiego Towarzystwa Ekonomicznego w Zielonej Górze, 2023, nr 18, s. 70-85, tab., bibliogr. 42 poz.
Scientific Journal of Polish Economic Society in Zielona Góra
Słowa kluczowe
Regulacje prawne, Instytucjonalizm
Legal regulations, Institutionalism
Uwagi
Klasyfikacja JEL: B52, K00, K41
streszcz., summ.
Abstrakt
Wprowadzanie zmian w obszarze systemu instytucjonalnego w jego formalnej części jest w Polsce procesem opartym na szeregu procedur (w tym procedur oceny skutków regulacji oraz działań Trybunału Konstytucyjnego). Cele tych procedur pośrednio są związane z próbą przeciwdziałania zaburzeniom w funkcjonowaniu systemu instytucjonalnego. W Polsce od 1991 roku do dnia 20 lutego 2023 roku uchwalono łącznie 5560 ustaw, a dotychczasowe badania dotyczące mechanizmów ochrony systemu instytucjonalnego wskazują na ich niską skuteczność. Celem niniejszego artykułu jest próba odpowiedzi na pytanie: czy formalne mechanizmy ochrony systemu instytucjonalnego, w warunkach polskich, są skuteczne? Aby cel ten zrealizować, a zatem odpowiedzieć na postawione pytanie badawcze, dokonano przeglądu i usystematyzowania polskich aktów prawnych dotyczących mechanizmu ochrony systemu instytucjonalnego. Artykuł składa się z trzech podstawowych części. Pierwsza część dotyczy sformułowania modelu myślowego wyjaśniającego relację między skutecznością systemu instytucjonalnego, a działaniami prawotwórczymi. Druga część artykułu ukazuje na co składa się mechanizm ochrony systemu instytucjonalnego. W ostatniej części zajęto się analizą skuteczności zidentyfikowanych procedur ochrony systemu instytucjonalnego, w odniesieniu do modelu myślowego sformułowanego w części pierwszej.(abstrakt oryginalny)

The introduction of changes in the institutional system in its formal part is, in Poland, a process based on several procedures (including procedures for assessing the effects of regulations and the actions of the Constitutional Tribunal). The objectives of these procedures are indirectly related to the attempt to counteract disturbances in the functioning of the institutional system. Poland has enacted 5560 laws from 1991 until 20.02.2023, and previous research on the institutional system protection mechanisms indicates their low effectiveness. This article aims to answer the question: is the formal mechanism of protection of the institutional system, under Polish conditions, effective? In order to realise this objective and thus answer the research question posed, a review and systematisation of Polish legal acts concerning the institutional system protection mechanism has been conducted. The article consists of three main parts. The first part concerns the formulation of a mental model explaining the relationship between the effectiveness of the institutional system and lawmaking activities. The second part of the article shows what the institutional system protection mechanism consists of. The last part deals with the analysis of the effectiveness of the identified procedures for protecting the institutional system in relation to the thought model formulated in the first part. (original abstract)
Pełny tekst
Pokaż
Bibliografia
Pokaż
  1. Biernat, T. (2016). Legislacja: Analiza procesu. Kraków: Oficyna Wydawnicza AFM.
  2. Biuro Trybunału Konstytucyjnego (2015). Proces prawotwórczy w świetle orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego (Wydanie czwarte). Wydawnictwo Trybunał Konstytucyjny.
  3. Bramorski, K. (2018). Ocena skutków regulacji jako narzędzie poprawy jakości stanowienia prawa w Polsce. W: Balicki, R., Jabłoński, M. (red.), Dookoła Wojtek...: Księga pamiątkowa poświęcona Doktorowi Arturowi Wojciechowi Preisnerowi (375-383). Wrocław: E- Wydawnictwo. Prawnicza i Ekonomiczna Biblioteka Cyfrowa. Wydział Prawa, Administracji i Ekonomii Uniwersytetu Wrocławskiego.
  4. Chang, H.-J. (2011). Institutions and economic development: Theory, policy and history. Journal of Institutional Economics, 7(4), 473-498. DOI: https://doi.org/10.1017/S1744137410000378
  5. Czetwertyński, S. (2019). Morfologia nieautoryzowanego kopiowania. Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu.
  6. Czetwertyński, S., Sukiennik, J., Przysada, K. (2021). Harmonizacja systemu instytucjonalnego w Polsce. Zeszyty Naukowe Polskiego Towarzystwa Ekonomicznego w Zielonej Górze, 15, 103-116. DOI: https://doi.org/10.26366/PTE.ZG.2021.206
  7. Fiedor, B. (2015). Instytucje formalne i nieformalne w kształtowaniu trwałego rozwoju. Studia i Prace Wydziału Nauk Ekonomicznych i Zarządzania, 40(2), 83-108. DOI: https://doi.org/10.18276/sip.2015.40/2-07
  8. Frączak, P., Izdebski, K., Kopińska, G., Michałek, W., Vetulani-Cęgiel, A. (2022). Polski BezŁad Legislacyjny. Rządowy i parlamentarny proces legislacyjny w pierwszych dwóch latach IX kadencji (15 listopada 2019 - 15 listopada 2021). XIV raport Obywatelskiego Forum Legislacji. Warszawa: Fundacja im. Stefana Batorego. Pobrano z: https://www.batory.org.pl/wp- content/uploads/2022/04/Polski.BezLad.Legislacyjny_XIV.Raport.Obywatelskiego.Forum_.L egislacji.pdf
  9. Godłów-Legiędź, J. (2010). Współczesna ekonomia: Ku nowemu paradygmatowi . Warszawa: Wydawnictwo C. H. Beck.
  10. Godłów-Legiędź, J. (2020). Polska transformacja w świetle sporów o rynek, sprawiedliwość i ekonomię. Łódz: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.
  11. Gromek, Z. (2020). Przebieg procedury ustawodawczej w Sejmie VIII kadencji - Analiza ilościowa. Przegląd Sejmowy, 4(159), 31-62. DOI: https://doi.org/10.31268/PS.2020.48
  12. Gruszewska, E. (2017). Instytucje formalne i nieformalne. Skutki antynomii. Prace Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu, 493, 36-50. DOI: https://doi.org/10.15611/pn.2017.493.03
  13. Helios, J., Jedlecka, W. (2015). Podstawowe pojęcia prawa i prawoznawstwa dla ekonomistów. Wrocław: E-Wydawnictwo. Prawnicza i Ekonomiczna Biblioteka Cyfrowa Wydziału Prawa, Administracji i Ekonomii Uniwersytetu Wrocławskiego.
  14. Klinowski, M. (2009). Ustawa o przeciwdziałaniu narkomanii a konstytucyjna zasada proporcjonalności. Prokuratura i Prawo, 2, 69-84.
  15. Kozalska, O., Maśnicki, J., Żuralska, M. (2012). Analiza działalności ustawodawczej Sejmu VI kadencji. Warszawa. Pobrano z: https://www.academia.edu/3191090/Analiza_dzia%C5%82alno%C5%9Bci_ustawodawczej_ Sejmu_VI_kadencji
  16. Krajewski, K. (2001). Sens i bezsens prohibicji: Prawo karne wobec narkotyków i narkomanii. Kraków: Zakamycze.
  17. Malinowska, U. (2015). Poprawa jakości stanowienia prawa jako narzędzie ograniczania ryzyka regulacyjnego. Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego. Finanse, Rynki Finansowe, Ubezpieczenia, 75, 309-320. DOI: https://doi.org/10.18276/frfu.2015.75-25
  18. NIK (2017). Kontrola NIK - Dokonywanie oceny wpływu w ramach rządowego procesu legislacyjnego. Najwyższa Izba Kontroli. Pobrano z: https://www.gov.pl/web/rodzina/kontrola-nik-dokonywanie-oceny-wplywu-w-ramach- rzadowego-procesu-legislacyjnego
  19. North, D.C. (1990). Institutions, institutional change, and economic performance. Cambridge, New York: Cambridge University Press.
  20. North, D.C. (1991). Institutions. The Journal of Economic Perspectives, 5(1), 97-112. https://www.jstor.org/stable/1942704
  21. North, D.C. (2014). Zrozumieć przemiany gospodarcze. Warszawa: Wolters Kluwer Polska.
  22. Pejovich, S. (1999). The Effects of the Interaction of Formal and Informal Institutions on Social Stability and Economic Development. Journal of Markets & Morality, 2(2), 164-181. DOI: https://doi.org/10.4337/9781847200167.00012
  23. Rogowska-Tomaszycka, P. (2022). Uwaga na patolegislację. Niepewność prawa wpływa na koszty prowadzenia biznesu. Dziennik Gazeta Prawna, 6 września.
  24. Rogowski, W., Szpringer, W. (2007). Problemy metodologiczne oceny skutków regulacji w Polsce - czy powstają nowe perspektywy ekonomicznej analizy prawa? W: Rogowski, W., Szpringer, W. (red.), Ocena skutków regulacji - poradnik OSR, doświadczenia, perspektywy (3-18). Warszawa: Wydawnictwo C.H. Beck.
  25. Rządowe Centrum Legislacji (2023). Lista projektów według wybranych kryteriów. Pobrano z: https://legislacja.rcl.gov.pl/lista?sKey=createDate&sOrder=asc&createDateTo=202 2-09-30&_isSeparateMode=on&createDateFrom=1986-01- 01&_typeId=1&title=&_isTKAct=on&_isUEAct=on&_isActEstabli shingNumber=on&number=&_isDU=on&_isNumerSejm=on&progress= &applicantId=#list
  26. Sejm Rzeczypospolitej Polskiej (2015a). Podstawowe dane statystyczne dotyczące prac Sejmu VII kadencji (8 listopada 2011 r. - 11 listopada 2015 r.). Pobrano z: https://www.sejm.gov.pl/sejm7.nsf/page.xsp/prace_sejmu
  27. Sejm Rzeczypospolitej Polskiej (2015b). VII kadencja Sejmu - podsumowanie w liczbach. Pobrano z: https://www.sejm.gov.pl/sejm7.nsf/page.xsp/prace_sejmu
  28. Sejm Rzeczypospolitej Polskiej (2019). Podsumowanie VIII kadencji Sejmu. Prace Izby w latach 2015-2019. Pobrano z: https://www.sejm.gov.pl/sejm8.nsf/home.xsp
  29. Sejm Rzeczypospolitej Polskiej (2022). Uchwalone ustawy. IX kadencja. Pobrano z: https://www.sejm.gov.pl/sejm9.nsf/agent.xsp?symbol=USTAWYALL&NrKadencji=9&NrPo siedzenia=60
  30. Staniek, Z. (2011). Równowaga instytucjonalna i jej wymiary. W: Rudolf, S. (red.), Nowa ekonomia instytucjonalna wobec kryzysu gospodarczego (116-117). Kielce: Wydawnictwo Wyższej Szkoły Ekonomii i Prawa w Kielcach.
  31. Sukiennik, J. (2017). Ustawa z 10.06.2010 r. o zmianie ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii z perspektywy nowej ekonomii instytucjonalnej, prawa i ekonomii. Przegląd Prawa Publicznego, 4, 10-36.
  32. Sukiennik, J. (2020). Regulacja rynku narkotyków w Polsce w latach 1997-2005 a równowaga systemu instytucjonalnego. Ekonomista, 5, 740-755. DOI: https://doi.org/10.52335/dvqp.te187
  33. Sukiennik, J. (2021). Stabilność systemu instytucjonalnego - wyniki badań ankietowych. W: Korpysa, J., Kopycińska, D. (red.), Współczesne problemy ekonomiczne (44-56). Szczecin: Fundacja Centrum Badań Socjologicznych.
  34. Sukiennik, J., Czetwertyński, S., Brol, M. (2022). Selected Models of Institutional Change in Theory and Practice. Ekonomista, 2, 190-212. DOI: https://doi.org/10.52335/ekon/150803
  35. Sukiennik, J., Dokurno, Z., Fiedor, B. (2017). System instytucjonalnej równowagi a proces zmian instytucjonalnych z perspektywy zrównoważonego rozwoju. Ekonomista, 2, 121-143.
  36. Sustainable Governance Indicators (2017). Governance-Executive Capacity. Sustainable Governance Indicators. Pobrano z: https://www.sgi- network.org/2017/Governance/Executive_Capacity/
  37. Szymaniak, P. (2022). Patolegislacja trwa w najlepsze. Dziennik Gazeta Prawna, 19 kwiecień.
  38. Trybunał Konstytucyjny (2023). Internetowy Portal Orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego. Pobrano z: https://ipo.trybunal.gov.pl/ipo/Szukaj?cid=2
  39. Wilkin, J. (2011). Institutional equilibrium. What is it about and what is its role in the economy? Ekonomia, 15(3), 26-37.
  40. Williamson, O.E. (2000). The New Institutional Economics: Taking Stock, Looking Ahead. Journal of Economic Literature, 38(3), 595-613. DOI: https://doi.org/10.1257/jel.38.3.595
  41. World Justice Project (2023). The Global Rule of Law Recession Continues. Pobrano z: https://worldjusticeproject.org/rule-of-law-index/
  42. Wronowska, S. (2002). Na czym polega dobra legislacja? Przegląd Legislacyjny, 1.
Cytowane przez
Pokaż
ISSN
2391-7830
Język
pol
URI / DOI
http://dx.doi.org/10.26366/PTE.ZG.2023.237
Udostępnij na Facebooku Udostępnij na Twitterze Udostępnij na Google+ Udostępnij na Pinterest Udostępnij na LinkedIn Wyślij znajomemu