BazEkon - Biblioteka Główna Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie

BazEkon home page

Meny główne

Autor
Demenko Anna (Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu)
Tytuł
Stan wyższej konieczności przy przekraczaniu polskiej granicy
The state of necessity at the Polish border
Źródło
Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny, 2024, nr 4, s. 61-79, bibliogr. 52 poz.
Słowa kluczowe
Prawo karne, Granice państwa, Imigracja
Criminal Law, State boundaries, Immigration
Uwagi
streszcz., summ.
Kraj/Region
Polska, Białoruś
Abstrakt
Przedmiotem opracowania jest prawnokarna problematyka wyłączenia bezprawności lub zawinienia zachowania w przypadku czynu zabronionego nielegalnego przekroczenia granicy, stypizowanego w art. 264 § 2 Kodeksu karnego oraz art. 49a Kodeksu wykroczeń przez odwołanie się do stany wyższej konieczności, analizowana w kontekście trwającego od 2021 r. kryzysu imigracyjnego na granicy polsko-białoruskiej. W pierwszej części ogólnie omówiono zastosowanie tej instytucji do sytuacji przekroczenia granicy mimo braku formalnych ku temu uprawnień, w szczególności z uwzględnieniem przedmiotu ochrony ww. regulacji oraz wagi dóbr - poświęcanego i ratowanego. Aprobatywnie oceniono przy tym prezentowany w literaturze pogląd, że w wybranych sytuacjach, w których dochodziło ostatnio do przekraczania granicy polskiej od strony białoruskiej, sprawcy działali właśnie w stanie wyższej konieczności, i to co do zasady w formie, w której wyłącza on bezprawność zachowania. Na tym tle w kolejnych częściach artykułu rozważono bardziej szczegółowe zagadnienia, a mianowicie problem ewentualnego przyczynienia się sprawców do powstania zagrożenia oraz legalizacji zagrożenia przez podjęcie przez Rząd Polski decyzji o wzmocnieniu urządzeń chroniących granicę polsko-białoruską w celu uniemożliwienia jej przekroczenia w miejscach do tego nieprzeznaczonych. W podsumowaniu wskazano, że problemy te nie stoją jednak na przeszkodzie zastosowaniu stanu wyższej konieczności do różnych form, w jakich do nielegalnego przekroczenia granicy dochodziło, niemniej weryfikacji poddać należy brak rozróżnienia między granicą wewnętrzną Unii Europejskiej i granicą zewnętrzną na poziomie ich karnoprawnej ochrony. (abstrakt oryginalny)

The paper addresses the criminal law issue of the exclusion of unlawfulness or culpability of behaviour in cases of illegal border crossing, as regulated in Polish law under Article 264 § 2 of the Criminal Code and Article 49a of the Petty Offenses Code, through the application of the state of necessity. The analysis is conducted in the context of the ongoing immigration crisis on the Polish-Belarusian border since 2021. The initial section provides a general discussion on the application of the state of necessity to situations involving border crossings without formal authorization, with particular consideration given to the object of protection of the relevant regulations and the balance between sacrificed and preserved goods. The paper favourably evaluates recent literature suggesting that individuals crossing the border from Belarus into Poland may have acted under a state of necessity, thereby excluding the unlawfulness of their behaviour. Subsequent sections consider more specific issues, including the problem of perpetrators contributing to the creation of the danger and the legalization of the threat through the Polish Government's decision to strengthen the border protection infrastructure along the Polish-Belarusian border, aimed at preventing its crossing at unauthorized points. The analysis concludes that these issues do not necessarily preclude the application of the state of necessity to various forms of illegal border crossing. However, it identifies a need to examine the differentiation - or lack thereof - between the internal and external borders of the European Union concerning their protection through criminal law measures. (original abstract)
Dostępne w
Biblioteka Główna Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach
Biblioteka Główna Uniwersytetu Ekonomicznego w Poznaniu
Pełny tekst
Pokaż
Bibliografia
Pokaż
  1. Amnesty International Polska. (2022, 11 kwietnia). Polska: Okrucieństwo zamiast współczucia na granicy z Białorusią. https://www.amnesty.org.pl/wp-content/uploads/2022/04/Raport--Amnesty-Intrnational-POLSKA-OKRUCIENSTWO-ZAMIAST-WSPOLCZUCIA-NA-GRANICY-Z-BIALORUSIA.pdf
  2. Antolak, W., Tarapata, S., i Zontek, W. (2022). Przekroczenie granicy i pobyt na terytorium Polski imigrantów w warunkach stanu wyższej konieczności. Czasopismo Prawa Karnego i Nauk Penalnych, 26(1-2), 113-136.
  3. Banasik, K. (2017). Penalizacja bezprawnego przekroczenia granicy państwowej. Studia Prawnicze. Rozprawy i Materiały, 1(20), 3-14. http://cejsh.icm.edu.pl/cejsh/element/bwmeta1.element.mhp-8c65830b-e473-45c7-b6b3-c7d9a78a85ad?q=bwmeta1.element.cejsh-b56171a7-cf83-4aa6-a6c7-1e5aa749380a;0&qt=CHILDREN-STATELESS
  4. Bartoszewicz, M. (2014). Komentarz do art. 56. W: M. Haczkowska (red.), Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz (s. 88-80). LexisNexis.
  5. Berent, M. (2016). Komentarz do art. 26. W: M. Filar (red.), Kodeks karny. Komentarz (s. 135-143). Wolters Kluwer.
  6. Bethlehem, D. (2014). The end of geography: The changing nature of the international system and the challenge to international law. The European Journal of International Law, 25, 9-24.
  7. Brodowski, D. (2022). Znamię modalne przemocy, podstępu i współdziałania na przykładzie art. 264 § 2 Kodeksu karnego. Czasopismo Prawa Karnego i Nauk Penalnych, 26(1-2), 99-112. https://czpk.pl/zeszyty-archiwum/daniel-brodowski-znamie-modalne-przemocy-podstepu-i-wspoldzialania-na-przykladzie-art-264-2-kodeksu-karnego
  8. Buxbaum, H. L. (2009). Territory, territoriality, and the resolution of jurisdictional conflict. American Journal of Comparative Law, 3(3), 631-676. DOI: https://doi.org/10.5131/ajcl.2008.0018
  9. Chlebny, J. (2023). Zawrócenie cudzoziemca na granicy. Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego, 5(110), 9-30.
  10. Czeredys-Wójtowicz, M., Śliwiński, M., i Gałek D. (2022). Odpowiedzialność karna za nielegalne przekraczanie granicy państwowej (w perspektywie pomocy humanitarnej). Iustitia. Kwartalnik Stowarzyszenia Sędziów Polskich, 1(47), 21-29. https://www.kwartalnikiustitia.pl/odpowiedzialnosc-karna-za-nielegalne-przekraczanie-granicy-panstwowej-w-perspektywie--pomocy-humanitarnej,11857
  11. Ćwiąkalski, Z. (2017). Komentarz do art. 264. W: W. Wróbel i A. Zoll (red.), Kodeks karny. Część szczególna: Tom 2. Część 2. Komentarz do art. 212-277d (s. 593-599). Wolters Kluwer.
  12. Elkins, J. (2010). Beyond 'beyond the state' rethinking law and globalization. W: A. Sarat, L. Douglas, i M. M. Umphrey (red.), Law without (s. 22-65). Stanford University Press. DOI: https://doi.org/10.11126/stanford/9780804771696.003.0002
  13. Filar, M., i Berent, M. (2016). Rozdział III. Uwagi wstępne. W: M. Filar (red.), Kodeks karny. Komentarz (s. 109 -113). Wolters Kluwer.
  14. Florczak-Wątor, M. (2021a). Komentarz do art. 1. W: P. Tuleja (red.), Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz (wyd. 2, s. 27-29). Lex.
  15. Florczak-Wątor, M. (2021b). Komentarz do art. 56. W: P. Tuleja (red.), Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz (wyd. 2, s. 207-210). Lex. DOI: https://doi.org/10.12797/9788381383370.03
  16. Fundacja Krakowski Instytut Prawa Karnego. (2024, 1 lipca). Rządowy projekt ustawy o zmianie niektórych ustaw w celu usprawnienia działań Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej, Policji oraz Straży Granicznej na wypadek zagrożenia bezpieczeństwa państwa (druk sejmowy nr 471, Sejm X kadencji). https://kipk.pl/wp-content/uploads/2024/07/granica2024.pdf
  17. Fundacja Ocalenie. (2024). No safe passage. Migrants' deaths at the EU-Belarusian border. https://gribupalidzetbegliem.lv/wp-content/uploads/2024/07/ENG_No-Safe-Passage.-Migrantsdeaths-at-the-European-Union-Belarusian-border.pdf
  18. Giezek, J. (2011). Udział w zorganizowanej grupie przestępczej a odpowiedzialność karna na przedpolu naruszenia dobra prawem chronionego. W: A. Michalska-Warias, I. Nowikowski i J. Piórkowska-Flieger (red.), Teoretyczne i praktyczne problemy współczesnego prawa karnego. Księga jubileuszowa dedykowana Profesorowi Tadeuszowi Bojarskiemu (s. 87-103). Wydawnictwo UMCS.
  19. Giezek, J. (2021a). Komentarz do art. 1. W: J. Giezek (red.), Kodeks karny. Część ogólna. Komentarz (s. 22-59). Wolters Kluwer.
  20. Giezek, J. (2021b). Komentarz do art. 26. W: J. Giezek (red.), Kodeks karny. Część ogólna. Komentarz (s. 254-262). Wolters Kluwer.
  21. Greig, J. M. (2002). The end of geography? Globalization, communications, and culture in the international system. Journal of Conflict Resolution, 46(2), 225-243. DOI: https://doi.org/10.1177/0022002702046002003
  22. Gruszecka, D. (2021). Komentarz do art. 264. W: J. Giezek (red.), Kodeks karny. Część szczególna. Komentarz (s. 1128-1133). Wolters Kluwer.
  23. Grześkowiak, A. (2024). Komentarz do art. 26. W: A. Grześkowiak i K. Wiak (red.), Kodeks karny. Komentarz (s. 304-317). C. H. Beck.
  24. Hetnarowicz-Sikora, J. (2022). Odpowiedzialność karna za niszczenie urządzeń granicznych (w perspektywie pomocy humanitarnej). Czasopismo Prawa Karnego i Nauk Penalnych, 26(3-4), 129-154. https://www.czpk.pl/index.php/zeszyty-archiwum/joanna-hetnarowicz-sikora-odpowiedzialnosc-karna-za-pobyt-i-przemieszczanie-sie-w-strefie-zakazu-przemieszczania-w-perspektywie-pomocy-humanitarnej
  25. Jachimowicz, M. (2006). Nowe zasady odpowiedzialności za nielegalne przekroczenie granicy RP. Prokuratura i Prawo, 5, 49-64.
  26. Klaus, W., i Woźniakowska-Fajs, D. (2015). Przestępstwo nielegalnego przekroczenia granicy w ujęciu historycznym, teoretycznym i praktycznym. Archiwum Kryminologii, 37, 191-222. DOI: https://doi.org/10.7420/AK2015F
  27. Koller, D. S. (2014). The end of geography: The changing nature of the international system and the challenge to international law: A reply to Daniel Bethlehem. The European Journal of International Law, 25(1), 9-24. DOI: https://doi.org/10.1093/ejil/chu003
  28. Kulik, M. (2024). Komentarz do art. 26. W: M. Mozgawa (red.) Kodeks karny. Komentarz (s. 122-127). Wolters Kluwer.
  29. Kurzępa, B. (2023a). Karnoprawne aspekty ochrony polskiej granicy państwowej. Przestępstwa graniczne. Prokuratura i Prawo, 1, 79-109.
  30. Kurzępa, B. (2023b). Karnoprawne aspekty ochrony polskiej granicy państwowej. Wykroczenia graniczne. Prokuratura i Prawo, 2, 85-101.
  31. Lach, A. (2023). Komentarz do art. 264. W: V. Konarska-Wrzosek (red.), Kodeks karny. Komentarz (s. 1309-1312). Wolters Kluwer.
  32. Lachowski, J. (2005). Stan wyższej konieczności w polskim prawie karnym. C. H. Beck.
  33. Lachowski, J. (2023). Komentarz do art. 26. W: V. Konarska-Wrzosek (red.), Kodeks karny. Komentarz (s. 188-197). Wolters Kluwer.
  34. Laskowska, K., i Perkowska, M. (2020). Przestępstwo nielegalnego przekroczenia polskiej granicy. Prawo w Działaniu. Sprawy Karne, 43, 9-36. DOI: https://doi.org/10.32041/PWD.4301
  35. Małecki, M. (2021). Przypisanie winy. Podstawy teorii ekskulpantów. Krakowski Instytut Prawa Karnego Fundacja.
  36. Marek, A. (2010). Kodeks karny. Komentarz. Wolters Kluwer Polska.
  37. Médecins Sans Frontières. (2024, 20 lutego). Death, despair and destitution: The human costs of the EY's migration policies. https://www.msf.org/death-despair-and-destitution-human-costs-eu-migration-policies
  38. Michalska-Warias, A. (2024). Komentarz do art. 264. W: M. Królikowski i R. Zawłocki (red.), Kodeks karny. Część szczególna: Tom 3. Komentarz do artykułów 222-316 (s. 527-535). C. H. Beck.
  39. Neumann, U. (2002). Naczelne zasady stanu wyższej konieczności jako okoliczności wyłączającej bezprawność czynu i okoliczności wyłączającej winę. Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska. Sectio G, Ius, 49, 29-48. https://www.bc.umcs.pl/dlibra/publication/41451/edition/38064
  40. Nita-Słwiatłowska, B. (2016). Komentarz do art. 56. W: M. Safjan i L. Bosek (red.), Konstytucja RP: Tom 1. Komentarz do art. 1-86 (s. 1339-1356). C. H. Beck.
  41. Pązik, A. (2014). Wyłączenie bezprawności naruszenia dobra osobistego na podstawie interesu społecznego. Wolters Kluwer.
  42. Polskie Radio PiK. (2021, 25 sierpnia). Wojsko rozpoczęło budowę płotu na granicy w Zubrzycy Wielkiej. https://www.radiopik.pl/3,95064,wojsko-rozpoczelo-budowe-plotu-na-granicy-w-zubr
  43. Sarnecki, P. (2016a). Komentarz do art. 38. W: L. Garlicki i M. Zubik, (red.), Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz (tom 2, s. 196-204). Wydawnictwo Sejmowe.
  44. Sarnecki, P. (2016b). Komentarz do art. 56. W: L. Garlicki i M. Zubik (red.), Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz (tom 2, s. 305-307). Wydawnictwo Sejmowe.
  45. Sroka, T. (2016). Komentarz do art. 38. W: M. Safjan i L. Bosek (red.), Konstytucja RP: Tom 1. Komentarz do art. 1-86 (s. 925- 956). C. H. Beck.
  46. Tarapata, S. (2016). Dobro prawne w strukturze przestępstwa. Analiza teoretyczna i dogmatyczna. Wolters Kluwer.
  47. Trybus, M. (2019). Nielegalne przekroczenie granicy - aspekty prawnokarne. Studia Prawnoustrojowe, 46, 439-452. https://czasopisma.uwm.edu.pl/index.php/sp/article/view/5356
  48. Wąsek, A. (2000). Stan wyższej konieczności w procesie karnym. W: J. Czapska, A. Gaberle, A. Światłowski i A. Zoll (red.), Zasady procesu karnego wobec wyzwań współczesności. Księga ku czci Prof. Stanisława Waltosia (s. 297-311). Wydawnictwo Prawnicze.
  49. Wilk, L. (2008). Aksjologiczne problemy stanu wyższej konieczności. Państwo i Prawo, 63(11), 37-51.
  50. Zawadka, G. (2021, 23 sierpnia). Mur i zasieki między Polską i Białorusią. Rzeczpospolita. https://www.rp.pl/kraj/art18842631-mur-i-zasieki-miedzy-polska-i-bialorusia
  51. Zoll, A. (2016a). Komentarz do art. 1. W: W. Wróbel i A. Zoll (red.), Kodeks karny. Część ogólna: Tom 1. Część 1. Komentarz do art. 1-52 (s. 31-86). Wolters Kluwer.
  52. Zoll, A. (2016b). Komentarz do art. 26. W: W. Wróbel i A. Zoll (red.), Kodeks karny. Część ogólna: Tom 1. Część 1. Komentarz do art. 1-52 (s. 573-591). Wolters Kluwer.
Cytowane przez
Pokaż
ISSN
0035-9629
Język
pol
URI / DOI
https://doi.org/10.14746/rpeis.2024.86.4.04
Udostępnij na Facebooku Udostępnij na Twitterze Udostępnij na Google+ Udostępnij na Pinterest Udostępnij na LinkedIn Wyślij znajomemu