BazEkon - Biblioteka Główna Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie

BazEkon home page

Meny główne

Autor
Kowalewski Paweł (Narodowy Bank Polski), Quinn Stephen (Texas Christian University), Roberds William (Federal Reserve Bank of Atlanta (emeritus);)
Tytuł
The Law of Copernicus in Poland, from Early 16th Century to Late 18th Century
Prawo Kopernika w Polsce od początku XVI w. do końca XVIII w.
Źródło
Bank i Kredyt, 2025, nr 2, s. 139-162, rys., tab., bibliogr. s. 157-159
Bank & Credit
Słowa kluczowe
Złoto, Pieniądz, Wartość pieniądza, Monety
Gold, Money, Value of money, Coins
Uwagi
Klasyfikacja JEL: N13, N23, N33, N43, N53
streszcz., summ.
Abstrakt
Prawo, zgodnie z którym zły pieniądz wypiera dobry, zostało sformułowane przez Mikołaja Kopernika około 1519 r. Wkład największego polskiego astronoma w myśl ekonomiczną był jednak większy i obejmował także kwestie związane z deprecjacją pieniądza. W swoich badaniach Kopernik skupiał się na deprecjacji ówczesnej monety pruskiej i zapewne byłby zaskoczony, gdyby dowiedział się, że Polska, tak jak wiele innych krajów Europy, nie będzie w stanie uchronić się przed skutkami działania tego prawa. Ironią losu jest, że około 200 lat po śmierci Kopernika jego ojczyzna stała się główną sceną wspomnianej deprecjacji. Co gorsza, deprecjacji polskiego pieniądza - za sprawą przebiegłych działań Fryderyka Wielkiego - dokonano, w pełni wykorzystując proces, przed którym Kopernik za pomocą swoich rozległych badań starał się swój kraj uchronić. W artykule skupiamy się na działaniach Fryderyka Wielkiego polegających na stopniowym wycofywaniu dobrych pieniędzy w zamian za złe. Aby wyjaśnić, w jaki sposób doszło do tej masowej wymiany pieniądza, najpierw dokonano przeglądu pism Kopernika i niektórych wydarzeń historycznych wynikających z niemal współczesnych mu odkryć geograficznych (początek XVI w.). W kolejnej części artykułu wyjaśniono rozbieżności gospodarcze między wschodem a zachodem Europy, które zaczęły się bardzo szybko pogłębiać w XVII w. W efekcie wyżej wspomnianego procesu w niektórych krajach, np. w Holandii i Anglii, na przełomie XVI i XVII w. zaczęto tworzyć rozwinięty rynek długu oraz nowoczesną bankowość centralną. W tym samym czasie inne kraje, m.in. Polska, nie mogły wyjść poza system gospodarczy oparty na pańszczyźnie, który utrzymał się aż do drugiej połowy XIX w. Takie podziały stwarzały pole do wyzysku ekonomicznego niektórych wschodnich części kontynentu przez jego lepiej rozwiniętą zachodnią część. Eksploatacji gospodarczej towarzyszyły różnego rodzaju napięcia zarówno o charakterze wewnętrznym, jak i zewnętrznym. Stały się one przyczyną wielu wojen, których doświadczyła ta część świata w nadchodzących stuleciach, a kulminacją były dwa być może najokrutniejsze konflikty w historii ludzkości. (skrócony abstrakt oryginalny)

The law according to which bad money drives out good money was coined by Nicolaus Copernicus around 1518. His contributions to economic thought went beyond this law to deal with issues related to debasement. It was a bizarre coincidence that approximately 200 years after Copernicus' death his native land was the setting for his theories to be turned into practice on a massive scale. This coincidence was a side effect of economic processes that began with the discovery of silver in the Spanish American Empire. As a result of all this silver, and later gold, Central and Eastern Europe struggled to control its money and made little progress in constructing a modern state. In particular, the Polish-Lithuanian Commonwealth was the key target for unethical monetary policies pursued by Frederick the Great during the Seven Years War (1756-1763). The Prussian state sponsored counterfeiting, which aggressively debased the Commonwealth's coins and amplified all the negative effects stemming from Copernicus' law. Action undertaken by the Prussian king made the economic division of Europe into the wealthy west and the poor east even stronger. And it was not until the turn of the last and current centuries, when this gap slowly started to reverse. (original abstract)
Dostępne w
Biblioteka Główna Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach
Pełny tekst
Pokaż
Bibliografia
Pokaż
  1. Attman A. (1986), American Bullion in the European World Trade: 1600-1800, Kungliga Vetenskapsoch Vitterhets-Samhället.
  2. Bahrfeldt E. (1913), Brandenburgisch-Preußische Münzstudien, Verlag der Berliner Münzblätter.
  3. Bairoch P. (1976), Europe's gross national product, 1800-1975, Journal of European Economic History, 5(2), 273-340.
  4. Berend I.T. (2012), Europe in Crisis. Bolt from the Blue, Routledge.
  5. Blanning T. (2016), Frederick the Great: King of Prussia, Random House.
  6. Buchner W. (1862), Deutsche Ehrenhalle: Die großen Männer des deutschen Volkes in ihren Denkmalen;Mit lebensgeschichtlichen Abrissen, Köhler.
  7. Copernicus N. (1526), Monete Cudende Ratio - Essay on the Coinage of Money [translation], Nicoluas Copernicus University in Toruń (Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu), https://webs2.uci. umk.pl/nct/en/archives/money/4/?view=transkrypcja&lang=en.
  8. Czartoryski P. (1985), Copernicus and the money question, in: P. Czartoryski (ed.), Nicolaus Copernicus Minor Works, Palgrave Macmillan.
  9. De Jong-Keesing E.E. (1939), De Economische Crisis van 1763 te Amsterdam, N.V. Intern. Uitgevers en h. Mij.
  10. Dehing P. (2012), Geld in Amsterdam: Wisselbank en wisselkoersen, 1650-1725, Uitgeverij Verloren.
  11. De Vries J. (2019), The Price of Bread: Regulating the Market in the Dutch Republic, Cambridge University Press.
  12. Dillen J.G. van (1925), Bronnen Tot de Geschiedenis der Wisselbanken (Amsterdam, Middelburg, Delft, Rotterdam), Martinus Nijhoff.
  13. Dillen J.G. van (1934), The Bank of Amsterdam, in: J.G. van Dillen (ed.), History of the Principal Public Banks, Martinus Nijhoff.
  14. Dillen J.G. van (1964), Amsterdam als Wereldmarkt der Edele Metalen in de 17de en 18de Eeuw, in: Nederlandsch Economisch Historisch Archichief, Zeventien Studiën van Nederlanders, Martinus Nijhoff.
  15. Dillen J.G. van (1970), Van Rijkdom en Regenten. Handboek tot de economische en sociale geschiedenis van Nederland tijdens de Republiek, Martinus Nijhoff.
  16. Edvinsson R. (2011), Inflation before paper money: debasement cycles in Sweden-Finland 1350-1594,Scandinavian Economic History Review, 59(2), 166-183.
  17. Flandreau M., Galimard C., Jobst C., Nogués-Marco P. (2009), Monetary geography before the industrial revolution, Cambridge Journal of Regions, Economy and Society, 2(2), July, 149-171.
  18. Gaettens R. (1955), Inflationen: Das Drama der Geldentwertungen vom Altertum bis zur Gegenwart, Richard Pflaum.
  19. Graumann J.P. (1749), Abdruck von einem Schreiben, die Deutsche und anderer Völcker Münzverfassung und insonderheit die Hochfürstliche Braunschweigische Münze betreffend.
  20. Graumann J.P. (1762), Gesammelte Briefe von dem Gelde; von dem Wechsel und dessen Cours; von der Proportion zwischen Gold und Silber; von dem Pari des Geldes und den Münzgesetzen verschiedener Völker;
  21. Greenfield R.L., Rockoff H. (1995), Gresham's Law in nineteenth-century America, Journal of Money, Credit, and Banking, 27(4), 1086-1098.
  22. Gumowski M. (1948), Fałszerstwa monetarne Fryderyka II, Instytut Zachodni.
  23. Hall G.J., Sargent T.J. (2021), Debt and taxes in eight U.S. wars and two insurrections, in: A. Bisin, G. Federico (eds.), The Handbook of Historical Economics, Academic Press.
  24. Hamilton A. (1790), Report Regarding the Establishment of a Mint, US Treasury.
  25. Hoensch J.K. (1973), Friedrichs II. Währungsmanipulationen im Siebenjährigen Krieg und Ihre Auswirkung auf die Polnische Münzreform von 1765/66, Jahrbuch für die Geschichte Mittel- und Ostdeutschlands, 22, 110-175.
  26. Jezierski A., Leszczyńska C. (2001), Historia gospodarcza Polski, Wydawnictwo Key text.
  27. Justi J.H.G. von (1765), Die Kunst, das Silber zu Affinieren, oder das mit andern Metallen vermischte Silber wieder fein zu Machen, Johann Jacob Kanter.
  28. Kalwat W. (2018), Historia pieniądzem się toczy, Oficyna Wydawnicza Volumen.
  29. Koser R. (1900), Die preußischen Finanzen im Siebenjährigen Kriege, Forschungen zur Preußischen und Brandenburgischen Geschichte, 13 (2nd half), 1-47.
  30. Li Y. (2002), Government transaction policy and Gresham's Law, Journal of Monetary Economics, 49(2), 435-453.
  31. Małowist M., Batou J., Szlajfer H. (2009), East and West Europe in the 13th-16th centuries. Confrontation of social and economic structures, in: J. Batou, H. Szlajfer (eds.), Western Europe, Eastern Europe and World Development 13th-18th Centuries. Collection of Essays of Marian Małowist, Brill.
  32. Mikołajczyk A. (1980), Obieg pieniężny w Polsce środkowej w wiekach od XVI do XVIII, Acta Archaeologica Lodziensia, 28, 7-159.
  33. Palma N. (2022), The real effects of monetary expansions: evidence from a large-scale historical experiment, Review of Economic Studies, 89 (3), 1593-1627.
  34. Palma N., Silva A.C. (2021), Spending a windfall, Center for Economic Policy Research Discussion Paper, DP16523 (September).
  35. Polak M.S. (1998), Historiografie en Economie van de "Muntchaos": De Muntproductie van de Republiek (1606-1795). Deel II: Bijlagen, Nederlandsch Economisch-Historisch Archief.
  36. Quinn S., Roberds W. (2023), How a Ledger Became a Central Bank: A Monetary History of the Bank of Amsterdam, Cambridge University Press.
  37. Piątkowski M.S. (2013), Poland's new Golden Age: shifting from Europe's periphery to its center, Policy Research Working Paper, WPS 6639, World Bank Group.
  38. Redish A. (2000), Bimetallism: An Economic and Historical Analysis, Cambridge University Press.
  39. Rödenbeck K.H.S. (1840), Tagebuch oder Geschichtskalender aus Friedrichs des Großen Regentenleben (1740-1786), vol. 1, Plahn'schen Buchhandlung.
  40. Rolnick A.J., Weber W.E. (1986), Gresham's law or Gresham's fallacy?, Journal of Political Economy, 94(1), 185-199.
  41. Rutkowski J. (1946), Zarys gospodarczych dziejów Polski w czasach przedrozbiorowych, Oddział Kultury i Prasy 2. Korpusu.
  42. Sadowski Z. (1962), Pieniądz a początki upadku Rzeczypospolitej w XVII w., Wydawnictwo Naukowe PWN.
  43. Sargent T.J. (2019) Commodity and token monies, Economic Journal, 129(619), 1457-1476.
  44. Sargent T.J., Velde F.R. (2002), The Big Problem of Small Change, Princeton University Press.
  45. Schrötter F.F. von (1908), Das Preußische Münzwesen im 18. Jahrhundert, Münzgeschichtlicher Theil, Zweiter Band: Die Begründung des preußischen Münzsystems durch Friedrich den Großen und Grauman, 1740-1755, Paul Parey.
  46. Schrötter F.F. von (1910), Das Preußische Münzwesen im 18. Jahrhundert, Münzgeschichtlicher Theil, Dritter Band: Das Geld des Siebenjährigen Krieges und die Münzreform nach dem Frieden, 1755-1765, Paul Parey.
  47. Selgin G. (1996), Salvaging Gresham's law: the good, the bad, and the illegal, Journal of Money, Credit and Banking, 28(4), 637-649.
  48. Soetbeer A. (1879), Edelmetallproduktion und Wertverhältniss zwischen Gold und Silber, Seit der Entdeckung Amerika's bis zur Gegenwart, Justus Pertes.
  49. Stern S. (1971), Der Preußische Staat und die Juden, vol. 3, Die Zeit Friedrichs des Großen, Mohr Siebeck
  50. TePaske J.J., Brown K.W. (2010), A New World of Gold and Silver, Brill.
  51. Topolski J. (1977), Gospodarka polska a europejska w XVI-XVIII wieku, Wydawnictwo Poznańskie.
  52. Velde F.R. (2003), Government equity and money: John Law's system in 1720 France, Federal Reserve Bank of Chicago Working Paper, 2003-31 (November).
  53. Velde F.R., Weber W.E., Wright R. (1999), A model of commodity money, with applications to Gresham's Law and the debasement puzzle, Review of Economic Dynamics, 2(1), 291-323.
  54. Volckart O. (2017), Power politics and princely debts: Why Germany's common currency failed, 1549-1556, Economic History Review, 70(3), 758-778.
  55. Volz G.B., ed. (1913a), Die Werke Friedrichs des Großen in deutscher Übersetzung, vol. 4, Reimar Hobbing.
  56. Volz G.B., ed. (1913b), Die Werke Friedrichs des Großen in deutscher Übersetzung, vol. 7, Reimar Hobbing.
  57. Wojtowicz G., Wojtowicz A. (2005), A Monetary History of Poland, Twigger.
  58. Zappey W.M. (1982), Porselein en zilvergeld in Weesp, Hollandse Studiën, 12, 167-218.
Cytowane przez
Pokaż
ISSN
0137-5520
Język
eng
URI / DOI
http://dx.doi.org/10.5604/01.3001.0055.0679
Udostępnij na Facebooku Udostępnij na Twitterze Udostępnij na Google+ Udostępnij na Pinterest Udostępnij na LinkedIn Wyślij znajomemu