BazEkon - Biblioteka Główna Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie

BazEkon home page

Meny główne

Autor
Szadkowski Mikołaj (Narodowy Bank Polski; Warsaw School of Economics)
Tytuł
Creation of Central Bank Money in the European Union
Kreacja pieniądza banku centralnego w Unii Europejskiej
Źródło
Bank i Kredyt, 2025, nr 3, s. 309-338, rys., aneks, bibliogr. s. 323-324
Bank & Credit
Słowa kluczowe
Banki centralne, Instytucje kredytowe, Kreowanie pieniądza
Central banks, Credit institution, Create money
Uwagi
Klasyfikacja JEL: E40, E51, E58, G21
streszcz., summ.
Firma/Organizacja
Unia Europejska (UE)
European Union (EU)
Abstrakt
Celem artykułu jest określenie, za jaką część pieniądza znajdującego się w gospodarce odpowiada bank centralny (z punktu widzenia źródeł kreacji pieniądza), a za jaką odpowiadają pozostałe monetarne instytucje finansowe. Współczesny pieniądz w gospodarce, bez względu na to, jaką przyjmuje postać -materialną (gotówka emitowana przez bank centralny) czy niematerialną (środki pieniężne na rachunkach w bankach - depozyty), kreowany jest poprzez kredyt. Z kolei kredytu udzielają banki (instytucje kredytowe, pozostałe monetarne instytucje finansowe), podczas gdy zadaniem banku centralnego jest zapewnienie im płynności do ich wzajemnych rozliczeń płatniczych. Znajduje to odzwierciedlenie we współczesnych dwuszczeblowych systemach bankowych. Ograniczenie zadań banku centralnego do zapewnienia płynności instytucjom kredytowym powoduje występowanie deficytu płynności w sektorze bankowym, co z kolei zapewnia, że bank centralny nie bierze bezpośrednio udziału w kreacji pieniądza. Nierzadko jednak bankom centralnym przyznaje się dodatkowe funkcje, jak na przykład zarządzanie rezerwami dewizowymi państwa. Co więcej, na skutek kryzysu finansowo-ekonomicznego z 2008 r., a następnie kryzysu pandemicznego banki centralne w ramach prowadzonych działań wykorzystywały niekonwencjonalne instrumenty polityki pieniężnej. Działania te były określane jako polityka bilansowa, ponieważ powodowały wzrost sum bilansowych banków centralnych. Następstwem tego - czy to na skutek polityki bilansowej, czy też pełnienia innych funkcji - jest powstanie, a następnie wzrost nadpłynności sektora bankowego. Nadpłynność sektora bankowego oznacza, że banki centralne nie tylko zapewniają instytucjom kredytowym płynność do rozliczeń pieniężnych, lecz także same przyczyniają się, bezpośrednio lub pośrednio (pierwotnie lub wtórnie), do kreacji pieniądza w gospodarce. Wiązka funkcji pełnionych przez bank centralny, które wykraczają poza prowadzenie konwencjonalnej polityki pieniężnej, powoduje powstanie w bilansie ekspozycji wobec sektorów niebankowych, czego skutkiem jest z kolei kreacja pieniądza w gospodarce. W związku z tym w artykule podjęto próbę określenia wielkości udziału banku centralnego w kreacji pieniądza oraz wskazano czynniki, które ją determinują. (skrócony abstrakt oryginalny)

The aim of the article is to determine what part of the money created in the economy - from the point of view of the sources of its creation - is the responsibility of the central bank, and what part - of other monetary financial institutions. In other words, the aim of the study is to determine the size of the central bank's share in money creation and to indicate the factors that determine it. Therefore, a method of calculating the total amount of money creation by the central bank and its allocation to individual sources of creation has been proposed. The calculations were made for the central banks of Bulgaria, the Czech Republic, Poland and the Eurosystem, for the period from 2002 to March 2024. The results showed that central banks create money in the economy directly or indirectly if they perform functions other than providing liquidity to credit institutions for their mutual payment settlements, and as a result of the usage of unconventional monetary policy instruments. The size and structure of the sources of money creation depended on the conditions in which the analysed central banks operated. (original abstract)
Dostępne w
Biblioteka Główna Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach
Pełny tekst
Pokaż
Bibliografia
Pokaż
  1. Ashworth J., Goodhart Ch.A.E. (2020), Coronavirus panic fuels a surge in cash demand, CEPR Discussion Paper, DP14910, https://ssrn.com/abstract=3638014.
  2. Bholat D. (2024), How to modernise central bank balance sheets: no notes, Financial Times, 29 November, https://www.ft.com/content/832e7dca-5a0d-4f8f-9311-e274e90f2da9.
  3. Bindseil U. (2019), Central Banking before 1800. A Rehabilitation, Oxford University Press.
  4. Hicks J. (1989), A Market Theory of Money, Clarendon Press.
  5. Jobst C., Stix H. (2017), Doomed to disappear? The surprising return of cash across time and across countries, CEPR Discussion Paper, DP12327, https://ssrn.com/abstract=3042640.
  6. Jordan T. (2022), Current challenges to central bank independence. Annual O. John Olcay lecture on ethics and economics at the Peterson Institute, Swiss National Bank, 11 October, https://www.snb.ch/ en/publications/communication/speeches/2022/ref_20221011_tjn.
  7. Kochalski C., Kruszewski K., Szadkowski M. (2024), Pomiar konsekwencji finansowych działalności banku centralnego, Bank i Kredyt, 55(5), 551-574.
  8. Kowalewski P., Szadkowski M. (2024), The role of net financial assets in the euro area in the scope of Agreement on Net Financial Assets (ANFA), Bank i Kredyt, 55(2), 99-162.
  9. Kruszewski K., Szadkowski M. (2021), Impact of the central bank's financial result on the transfers of benefits across sectors of the economy, NBP Working Paper, 340, Narodowy Bank Polski.
  10. Kucharski M. (1968), Pieniądz, dochód, proporcje wzrostu, Państwowe Wydawnictwo Ekonomiczne.
  11. Kucharski M., Rączkowski S., Wierzbicki J. (1973), Pieniądz i kredyt w kapitalizmie, Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
  12. Kumhof M., Allen J., Bateman W., Lastra R., Gleeson S., Omarova S. (2020), Central bank money: liability, asset, or equity of the nation?, Cornell Legal Studies Research Paper, 20-46, DOI: 10.2139/ssrn.3730608.
  13. Lagos R. (2006), Inside and outside money, Federal Reserve Bank of Minneapolis Research Department Staff Report, 374, May.
  14. Lewiński J.S. (1932), Pieniądz, kredyt i ceny, Wyższa Szkoła Handlowa w Warszawie.
  15. McLeay M., Radia A., Thomas R. (2014), Money creation in the modern economy, Bank of England Quarterly Bulletin, Q1, https://www.bankofengland.co.u^c/-/media/boe/files/quarterly-bulletin/2014/ money-creation-in-the-modern-economy.pdf.
  16. Picón Aguilar C., Oliveira Soares R., Adalid R. (2020), Revisiting the monetary presentation of the euro area balance of payments, Occasional Paper Series, 238, European Central Bank.
  17. Pietrzak B., Polański Z., Woźniak B., eds. (2015), System finansowy w Polsce, vol. 2, Wydawnictwo Naukowe PWN.
  18. Polak J.J. (1957), Monetary analysis of income formation and payments problems, IMF Staff Papers, 6(1), DOI: 10.2307/3866128.
  19. Polański Z. (2025), Monetary policy under permanent excess liquidity, in: S. Kappes, L.-P. Rochon (eds.), Central Banking and Monetary Policy Implementation, Edward Elgar (forthcoming).
  20. Polański Z., Szadkowski M. (2020), Seigniorage and central banks' financial results in times of unconventional monetary policy, NBP Working Paper, 331, Narodowy Bank Polski.
  21. Schumpeter J.A. (1960), Teoria rozwoju gospodarczego, Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
  22. Sieroń A. (2019), Endogenous versus exogenous money: Does the debate really matter?, Research in Economics, 73(4), 329-338, DOI: 10.1016/j.rie.2019.10.003.
  23. Sławiński A. (2023), Bankowość centralna. Ewolucja i przyszłość, CeDeWu.
  24. Wicksell K. (1951), Lectures on Political Economy, vol. 1, General theory, Routledge & Kegan Paul.
Cytowane przez
Pokaż
ISSN
0137-5520
Język
eng
URI / DOI
http://dx.doi.org/10.5604/01.3001.0055.1462
Udostępnij na Facebooku Udostępnij na Twitterze Udostępnij na Google+ Udostępnij na Pinterest Udostępnij na LinkedIn Wyślij znajomemu